Διαμαντῆς Κούτουλας

Εἰσαγωγή Ἡ ἐκδοτικὴ ἱστορία τῶν ἀριστοτελικῶν ἔργων ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ συναρπαστικὰ καὶ δαιδαλώδη κεφάλαια τῆς κλασικῆς φιλολογίας. Ὁ Ἀριστοτέλης, κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ βίου του, παρήγαγε δύο εἴδη συγγραμμάτων: τὰ «ἐξωτερικά» (ἢ ἐκδεδομένα) ἔργα , ποὺ ἦταν προορισμένα γιὰ τὸ εὐρὺ κοινὸ καὶ διακρίνονταν γιὰ τὴν κομψότητα τοῦ ὕφους τους, καὶ τὰ «ἀκροαματικὰ» (ἢ ἐσωτερικά) ἔργα , τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσαν σημειώσεις, σχεδιαγράμματα καὶ πραγματεῖες γιὰ τὴ διδασκαλία ἐντὸς τῆς Περιπατητικῆς Σχολῆς (Λυκείου). Ἐνῶ ἡ ἀρχαιότητα θαύμαζε τὸν Ἀριστοτέλη κυρίως γιὰ τὰ ἐξωτερικά του ἔργα —τὰ ὁποῖα ὁ Κικέρων χαρακτήρισε ὡς «ποταμὸ χρυσοῦ» ( flumen orationis aureum )— σήμερα τὸ σῶμα τῶν κειμένων μας ( Corpus Aristotelicum ) ἀποτελεῖται σχεδὸν ἀποκλειστικὰ ἀπὸ τὰ ἀκροαματικά.  1. Ἡ φύση τῶν δύο κατηγοριῶν ἔργων Γιὰ νὰ κατανοήσουμε τὴν τύχη τῶν κειμένων, πρέπει πρῶτα νὰ διακρί...

 1\. Εἰσαγωγή Ἡ ἔννοια τῆς Μιμήσεως κατέχει κεντρικὴ θέση στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ φιλοσοφικὴ παράδοση, ἀποτελοῦσα ἕνα ἀπὸ τὰ σημαντικώτερα ζητήματα τῆς Φιλοσοφίας τῆς Τέχνης. Ἡ ἐνασχόληση μὲ τὴ μίμηση ἀναφέρεται στὴ σχέση μεταξὺ τέχνης καὶ πραγματικότητος, στὴ δυνατότητα τῆς καλλιτεχνικῆς δημιουργίας νὰ ἀναπαριστᾷ τὸν κόσμο, καθὼς καὶ στὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖον ὁ ἄνθρωπος προσλαμβάνει καὶ ἐρμηνεύει τὴν πραγματικότητα. Προγενεστέρως τοῦ Ἀριστοτέλους, ὁ Πλάτων εἶχε ἀναπτύξει μίαν ἰδιαιτέρως σημαντικὴ θεωρίαν περὶ μιμήσεως, ἐντάσσοντάς την στὸ εὐρύτερο μεταφυσικὸ καὶ γνωσιολογικὸ σύστημά του. Ἡ πλατωνικὴ κριτικὴ τῆς ποιητικῆς τέχνης στηρίζεται, μεταξὺ ἄλλων, στὴν ἀντίληψη ὅτι ἡ μιμητικὴ δημιουργία ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν ἀληθινὴ οὐσία τῶν πραγμάτων. Ἀντιθέτως, ὁ Ἀριστοτέλης ἀναγνωρίζει στὴ μίμηση μίαν αὐτοτελῆ καὶ δημιουργικὴ λειτουργία, ἡ ὁποία συνδέεται ἄμεσα μὲ τὴν ἀνθρωπίνη φύσιν καὶ τὴν ἀπόκτηση τῆς γνώσεως. 2\. Ἡ φιλοσοφικὴ θεμελίωση τῆ...

Ἡ ἀντίληψη γιὰ τὴ φύση τοῦ ἀνθρώπου ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ βαθύτερα σημεῖα ρήξης ἀνάμεσα στὸν Πλάτωνα καὶ τὸν μαθητή του, τὸν Ἀριστοτέλη. Ἐνῶ καὶ οἱ δύο φιλόσοφοι ἀναζητοῦν τὴν ἀλήθεια καὶ τὴν ἠθικὴ τελείωση, ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ὁρίζουν τὴ σχέση ἀνάμεσα στὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα ὁδηγεῖ σὲ δύο ριζικὰ διαφορετικὲς ἀνθρωπολογικὲς θεωρίες: τὸν πλατωνικὸ δυϊσμὸ καὶ τὸν ἀριστοτελικὸ ὑλομορφισμό. Γιὰ τὸν Πλάτωνα, ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕνα διχασμένο ὄν, ἀποτέλεσμα τῆς συνάντησης δύο ἐντελῶς διαφορετικῶν οὐσιῶν. Ἡ ψυχὴ εἶναι ἄυλη, ἀθάνατη καὶ συγγενὴς μὲ τὸν αἰώνιο κόσμο τῶν Ἰδεῶν, ἐνῶ τὸ σῶμα εἶναι ὑλικό, φθαρτὸ καὶ παροδικό. Στὴ σκέψη του, τὸ σῶμα λειτουργεῖ ὡς δεσμωτήριο καὶ τάφος τῆς ψυχῆς («σῶμα-σῆμα»), ποὺ τὴ βαραίνει μὲ τὶς αἰσθήσεις καὶ τὶς ἐπιθυμίες του, ἐμποδίζοντάς την νὰ ἀντικρίσει τὴν καθαρὴ γνώση. Ἐπιπλέον, ἡ πλατωνικὴ ψυχὴ εἶναι τριμερής —χωρισμένη στὸ λογιστικό, τὸ θυμοειδὲς καὶ τὸ ἐπιθυμητικό— καὶ βρίσκεται σὲ διαρκῆ ἐσωτερικὴ σύγκρουση. Ἔτσι,...