ΣΑΡΤΡ: Στὸν Τάφο γίνεσαι Ὄν, ὅσο ζεῖς εἶσαι Μηδέν.

Πρόκειται γιὰ τὸ ἀριστούργημα τοῦ ΣΑΡΤΡ τὸ ὁποῖο ἐκδόθηκε τὸ 1943 (στὴν φωτό. ἡ ἑλληνικὴ ἔκδοση τοῦ 1978) . 

Ἔχω ὑπόψιν μου τὶς διατυπωθεῖσες κατηγορίες κατὰ τῆς φιλοσοφίας τοῦ Σὰρτρ ἄλλες  βάσιμες (πχ. τὶς ἀναφερόμενες στὴν ἀντίφαση του νὰ  μιλᾶ γιὰ τὴν ἀνυπαρξία μεταφυσικῆς μέ...μεταφυσικὸ τρόπο) ἄλλες ἀβάσιμες (πχ τὶς κατηγορίες γιὰ τὰ ἐγκλήματα τῶν ἐρυθρῶν Χμέρ, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐπικαλοῦνταν...) ὠστόσο θεωρῶ χρήσιμο νὰ ἀναφέρω ἐπιγραμματικὰ τὴν κεντρικὴ ἰδέα τῆς σκἐψης του.

Ὁ Σὰρτρ ἔλεγε ὅτι ἡ ἀνθρώπινη ὕπαρξη βρίσκεται διαρκῶς ἐν ἐξελίξει, δὲν ἀποτελεῖ ἕνα ὁλοκληρωμένο ὄν.  Συνεπῶς ὁ ἄνθρωπος, ὡς διαρκῶς μεταβαλλόμενος, ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ  ΟΝ ἀλλὰ μὴ ὂν, ΜΗΔΕΝ.*  Γίνεται ΟΝ  μόνο μὲ τὸν ΘΑΝΑΤΟ του διότι τότε ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ἡ ἐξέλιξη του.

 Ἡ ἄποψη αύτὴ τοῦ Σὰρτρ θεμελιοῦται στὴν κεντρικὴ θέση τοῦ ΥΠΑΡΞΙΣΜΟΥ σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΠΡΟΚΑΘΟΡΙΣΜΕΝΗ ΦΥΣΗ ΚΑΙ ΟΥΣΙΑ ἀλλὰ ὁ ΙΔΙΟΣ  ΠΛΑΘΕΙ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΟΥ μὲ τὶς πράξεις του {=ἡ Ὕπαρξη προηγεῖται τῆς Οὐσίας}.

 Ἡ ἐξελικτικὴ πορεία τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης εἶναι ΑΔΕΣΠΟΤΗ  διότι δὲν καθορόζεται ἀπὸ τίποτε καὶ ἐπειδὴ θεὸς δὲν ὑπάρχει , ὁ ἄνθρωπος φέρει τὴν ἀπόλυτη εύθύνη τῶν πράξεων του οἱ ὁποῖες εἶναι μὴ ἀναστρέψιμες—ἐξ οὗ καὶ ὁ τρόμος τῆς ἐλευθερίας μας . 

Ἄν ὐπῆρχε θεός—λἐει ὁ Σὰρτρ—ὀ ἂνθρωπος θὰ εἶχε ἕτοιμη, προκαθορισμἐνη οὐσία καὶ  ἔτσι θὰ  ἀκολουθοῦσε μιὰ προδιαγεγραμμένη πορεία, ὀπότε ΔΕΝ ΘΑ ΗΤΑΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ , ἄρα καὶ οὔτε  ὐπεύθυνος γιὰ τὶς πρἀξεις του.

Ὁ  κάθε ἄνθρωπος ἐφευρίσκει τὸ νόημα τῆς ζωῆς του καὶ  ΑΛΛΟΤΡΟΙΩΣΗ  εἶναι ἡ ὑπακοὴ τοῦ κάθε ἀνθρώπου  σὲ προκατασκευασμένα νοήματα ποὺ δὲν ἔχει ἐπιλἐξει ὁ ἴδιος, ἀλλὰ διάλεξαν ἄλλοι πρὶν ἀπ' αὐτὸν, γι αὐτόν.

Γι αύτὸ καὶ ΟΥΔΕΙΣ ΔΥΝΑΤΑΙ (ἢ δικαιοῦται) ΝΑ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΣΕΙ ΟΥΔΕΝΑ.**

 Ἐξάλλου, ἐπειδὴ πάντοτε ἠ Συνείδηση μας εἶναι Συνείδηση ΤΙΝΟΣ, ὅταν ἀντικείμενο της εἶναι ἕνας ἄλλος ἄνθρωπος, τότε μετατρἐπει σὲ ΚΟΛΑΣΗ  τὴν σχέση τῶν δύο ἀνθρωπίνων ὑπάρξεων, καθιστῶντας την πάντοτε ἀνταγωνιστική,  ἐπειδὴ  οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποτελεῖ ἀντικείμενο τῆς συνείδησης τοῦ ΑΛΛΟΥ {=ἡ Κόλαση εἶναι οἱ Ἄλλοι}.

_____

* γιὰ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες τὸ Μηδὲν ΔΕΝ ταυτίζεται μὲ τὸ ΜΗ ΟΝ · τὸ πρῶτο σημαίνει ΤΙΠΟΤΑ τὸ δεύτερο σημαίνει τὸ ΜΗ ΑΙΣΘΗΤΟ, τὸ ΜΗ ΑΝΤΙΛΗΨΙΜΟ.

** Ἀναφέρει  έν προκειμένῳ ὁ ΣΑΡΤΡ τὸ παράδειγμα ἐνὸς νέου ἐπὶ Κατοχῆς  στὴ Γαλλία, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ μετάσχει στὴν Ἀντίσταση, ἀλλὰ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ δὲν ἤθελε νὰ άφήσει μόνη της τὴν ἀνήμπορη μητέρα του.

 Ἐπειδὴ ἡ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΗΘΙΚΗ δὲν τοῦ πρόφερε λύση (πχ. ὀ ΚΑΝΤ δίδασκε "νὰ πράττεις ἔτσι ὥστε ἡ πρἀξη του νὰ μπορεῖ νὰ γίνει οἰκουμενικὸς νόμος"=κατηγορικὴ προστσγή), ὁ νεαρὸς στράφηκε στὴ θρησκεία καὶ ἀπευθύνθηκε σὲ ΙΕΡΕΙΣ.

 Ὀ ἕνας ὅμως ποὺ ἦταν άντιστασιακός,  τὸν συμβούλευσε νὰ πολεμήσει κατὰ τῶν Ναζί, ὁ ἂλλος ποὺ ὐποστήριζε τὴν κυβέρνηση τοῦ Βισὺ, τοῦ πρότεινε τὸ άντίθετο, δηλ. νὰ γηροκομήσει τὴν μητὲρα του.

Καὶ καταλήγει ὁ ΣΑΡΤΡ ·

 ὁ νέος εἶναι ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΜΕΝΟΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ, δηλ ἡ ἐπιλογὴ εἶναι ΔΙΚΗ του καὶ μὸνον—μαζὶ καὶ ἡ συνεπαγὸμενη ΕΥΘΥΝΗ γιὰ ὅ,τι κάνει ἢ δὲν κάνει...

 Τελικά, ἡ καλύτερη συμβουλὴ εῑ̓ναι ἐκεὶνη ποὺ ΔΕΝ δίνεται καθόσον ἡ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟΤΗΤΑ τοῦ ἀνθρώπου ἔγκειται στὸ ΝΑ ΕΙΝΑΙ Ο ΕΑΥΤΟΣ ΤΟΥ...