Τὸ JESUS SEMINAR καὶ ἡ σύγχρονη ἔρευνα περὶ τοῦ ἱστορικοῦ Ἰησοῦ.
Τὸ JESUS SEMINAR ἀποτελεῖ μία ἀπὸ τὶς πλέον γνωστὲς καὶ συγχρόνως πλέον ἀμφιλεγόμενες προσπάθειες στὸ πεδίο τῆς νεωτέρας ἱστορικοκριτικῆς μελέτης τοῦ προσώπου τοῦ Ἰησοῦ. Ἰδρύθη τὸ 1985 ὑπὸ τὸν Ἀμερικανὸ βιβλικὸ ἐρευνητὴ καὶ θεολόγο Ρόμπερτ Γουέστ Φάνκ (Robert W. Funk), μὲ τὴν συμμετοχὴ μιᾶς ὁμάδος ἐπιστημόνων ποὺ προέρχονταν κυρίως ἀπὸ τὸν χῶρο τῶν βιβλικῶν σπουδῶν, τῆς θεολογίας καὶ τῆς θρησκειολογίας. Ἡ δημιουργία του ἐντασσόταν στὸ εὐρύτερο πλαίσιο τῆς λεγομένης «Τρίτης Ἀναζητήσεως τοῦ ἱστορικοῦ Ἰησοῦ» (Third Quest for the Historical Jesus), ἡ ὁποία ἐπεδίωκε νὰ ἐπανεξετάσει τὰ δεδομένα τῶν πηγῶν γιὰ τὴν ζωή, τὴ διδασκαλία καὶ τὴν δράση τοῦ Ἰησοῦ τῆς Ναζαρέτ.
Κεντρικὸς στόχος τοῦ JESUS SEMINAR ἦταν ἡ ἐφαρμογὴ τῶν μεθόδων τῆς σύγχρονης ἱστορικῆς καὶ φιλολογικῆς κριτικῆς στὰ κείμενα τῶν Εὐαγγελίων, μὲ σκοπὸ τὴν διερεύνηση τῆς ἱστορικῆς πιθανότητος τῶν λόγων καὶ τῶν πράξεων ποὺ ἀποδίδονται στὸν Ἰησοῦ. Οἱ ἐρευνηταὶ τοῦ Seminar ἐπεδίωξαν νὰ διακρίνουν τὰ πιθανά αὐθεντικὰ στοιχεία τῆς ἱστορικῆς παρουσίας τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τὶς μεταγενέστερες θεολογικὲς ἐρμηνεῖες καὶ τὶς παραδόσεις ποὺ διαμορφώθηκαν μέσα στὶς πρῶτες χριστιανικὲς κοινότητες.
Ἡ μεθοδολογία τοῦ JESUS SEMINAR βασίσθηκε στὴν ἀρχὴ ὅτι τὰ εὐαγγελικὰ κείμενα δὲν μποροῦν νὰ ἀναγνωσθοῦν ἁπλῶς ὡς ἱστορικὲς βιογραφίες, ἀλλὰ ἀποτελοῦν σύνθετες μαρτυρίες πίστεως, οἱ ὁποῖες περιέχουν τόσο ἱστορικὰ δεδομένα ὅσο καὶ θεολογικὲς ἐπεξεργασίες. Γιὰ τὸν λόγο αὐτόν, τὰ μέλη τοῦ Seminar χρησιμοποίησαν κριτήρια ὅπως ἡ πολλαπλὴ μαρτυρία, ἡ ἀσυμφωνία μὲ τὶς μεταγενέστερες χριστιανικὲς ἀντιλήψεις, ἡ ἰδιαιτερότητα τῆς Ἰησοῦ παραδόσεως καὶ ἡ συμβατότητα μὲ τὸ ἱστορικὸ καὶ κοινωνικὸ περιβάλλον τῆς Παλαιστίνης τοῦ πρώτου αἰῶνος.
Ἕνα ἀπὸ τὰ χαρακτηριστικώτερα στοιχεῖα τῆς δράσεως τοῦ JESUS SEMINAR ἦταν ἡ διαδικασία ψηφοφορίας γιὰ τὴν ἀξιολόγηση τῶν λόγων τοῦ Ἰησοῦ. Οἱ συμμετέχοντες ἐχρησιμοποιοῦσαν χρωματιστὲς ψήφους, μὲ τὶς ὁποῖες ἐδήλωναν τὸν βαθμὸ πιθανότητος ὅτι κάποιος λόγος ἀνταποκρίνεται στὰ πραγματικὰ λόγια τοῦ Ἰησοῦ. Ἀποτέλεσμα τῶν συζητήσεων αὐτῶν ἦταν ἡ δημοσίευση μελετῶν καὶ συλλογῶν, ὅπως τὸ The Five Gospels (1993), ὅπου παρουσιάζονταν οἱ κρίσεις τῶν μελῶν τοῦ Seminar γιὰ τὴν αὐθεντικότητα διαφόρων εὐαγγελικῶν περικοπῶν.
Ἀπὸ ἱστορικῆς πλευρᾶς, τὸ JESUS SEMINAR ἐτόνισε ἰδιαιτέρως τὴν ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ ὁ Ἰησοῦς μέσα στὸ πλαίσιο τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ τῆς ἐποχῆς του. Ἡ ἔρευνα τοῦ Seminar ἀντιμετώπισε τὸν Ἰησοῦ κυρίως ὡς ἕναν Ἰουδαῖο ΣΩΚΡΑΤΗ τῆς Γαλιλαίας, τοῦ ὁποίου τὰ λόγια καὶ οἱ πράξεις ἔπρεπε νὰ κατανοηθοῦν σὲ σχέση μὲ τὶς κοινωνικὲς, πολιτικὲς καὶ θρησκευτικὲς συνθῆκες τῆς Ῥωμαϊκῆς Παλαιστίνης. Ἡ προσέγγιση αὐτὴ ἀπομακρυνόταν ἀπὸ μία ἀμιγῶς δογματικὴ ἀνάγνωση τῶν πηγῶν καὶ ἐπεδίωκε μία περισσότερο ἱστορικὴ καὶ συγκριτικὴ κατανόηση.
Παράλληλα, τὸ JESUS SEMINAR ὑπέστη σημαντικὴ κριτικὴ ἀπὸ πολλοὺς ἐρευνητάς. Ἀρκετοὶ βιβλικὸι ἐπιστήμονες ὑποστήριξαν ὅτι ἡ μέθοδος τῆς συλλογικῆς ψηφοφορίας ἐνδέχεται νὰ ὑπεραπλουστεύῃ πολύπλοκα ἱστορικὰ ζητήματα καὶ ὅτι οἱ τελικὲς κρίσεις δὲν ἀντικατοπτρίζουν πάντοτε τὴν πολυπλοκότητα τῆς ἱστορικῆς ἔρευνας. Ἄλλοι ἐρευνηταὶ ἐπεσήμαναν ὅτι τὰ συμπεράσματα τοῦ Seminar ἐπηρεάσθηκαν ἀπὸ συγκεκριμένες φιλοσοφικὲς καὶ θεολογικὲς προϋποθέσεις, οἱ ὁποῖες περιόριζαν τὴν ἀποδοχὴ στοιχείων ποὺ συνδέονται μὲ τὴν παραδοσιακὴ χριστιανικὴ πίστη.
Ἀπὸ τὴν πλευρὰ τῆς Ὀρθοδόξου καὶ γενικώτερον τῆς παραδοσιακῆς χριστιανικῆς θεολογίας, τὸ JESUS SEMINAR ἔχει συχνὰ θεωρηθῇ ὡς χαρακτηριστικὸ παράδειγμα μιᾶς προσεγγίσεως ποὺ διαχωρίζει ἔντονα τὸν «ἱστορικὸ Ἰησοῦ» ἀπὸ τὸν Χριστὸ τῆς πίστεως. Ἡ κριτικὴ αὐτὴ βασίζεται στὴν ἄποψη ὅτι οἱ εὐαγγελικὲς μαρτυρίες δὲν εἶναι μόνον ἀντικείμενα ἱστορικῆς ἐρεύνης, ἀλλὰ καὶ κείμενα ζώσης παραδόσεως, τὰ ὁποῖα ἐκφράζουν τὴν πίστη τῆς ἀρχαίας Ἐκκλησίας.
Παρά τὶς ἀντιθέσεις ποὺ προκάλεσε, τὸ JESUS SEMINAR ἀναμφιβόλως συνέβαλε στὴν ἀνάπτυξη τοῦ διαλόγου γύρω ἀπὸ τὴν μελέτη τοῦ Ἰησοῦ τῆς Ναζαρέτ. Ἡ δραστηριότητά του ἔφερε στὸ προσκήνιο ζητήματα σχετικὰ μὲ τὴν φύση τῶν εὐαγγελικῶν πηγῶν, τὴν σχέση ἱστορίας καὶ θεολογίας, καθὼς καὶ τὰ ὅρια καὶ τὶς δυνατότητες τῆς ἱστορικοκριτικῆς μεθόδου. Ἔτσι, ἀνεξαρτήτως τῆς συμφωνίας ἢ διαφωνίας πρὸς τὰ συμπεράσματά του, τὸ JESUS SEMINAR παραμένει ἕνα σημαντικὸ φαινόμενο τῆς νεωτέρας βιβλικῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς μελέτης τῆς σχέσεως μεταξὺ ἱστορικοῦ Ἰησοῦ καὶ χριστιανικῆς πίστεως.
Βιβλιογραφία
-
Funk, Robert W., Hoover, Roy W., and The Jesus Seminar. The Five Gospels: The Search for the Authentic Words of Jesus. New York: Macmillan, 1993.
-
Funk, Robert W., and The Jesus Seminar. The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus. San Francisco: HarperSanFrancisco, 1998.
-
Borg, Marcus J. Jesus: Uncovering the Life, Teachings, and Relevance of a Religious Revolutionary. San Francisco: HarperSanFrancisco, 2006.
-
Crossan, John Dominic. The Historical Jesus: The Life of a Mediterranean Jewish Peasant. San Francisco: HarperSanFrancisco, 1991.
-
Dunn, James D. G. Jesus Remembered. Vol. 1 of Christianity in the Making. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2003.
-
Meier, John P. A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus. Vols. 1–5. New York: Doubleday, 1991–2016.
-
Wright, N. T. Jesus and the Victory of God. Minneapolis: Fortress Press, 1996.
-
Sanders, E. P. The Historical Figure of Jesus. London: Penguin Books, 1993.
-
Witherington III, Ben. The Jesus Quest: The Third Search for the Jew of Nazareth. Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1995.
-
Evans, Craig A. Jesus and the Remains of His Day: Studies in Jesus and the Evidence of Material Culture. Peabody, MA: Hendrickson Publishers, 2015.
-
Keener, Craig S. The Historical Jesus of the Gospels. Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2009.
-
Bock, Darrell L. Who Is Jesus? Linking the Historical Jesus with the Christ of Faith. Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2012.
-
Theissen, Gerd, and Annette Merz. The Historical Jesus: A Comprehensive Guide. Minneapolis: Fortress Press, 1998.
-
Tuckett, Christopher M. Q and the History of Early Christianity: Studies on Q. Edinburgh: T&T Clark, 1996.
