Οἱ εἰρηνευτικές προσπάθειες κατά τὴν διάρκεια τοῦ Ἐμφυλίου Πολέμου (1946‒49) .
Κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἐμφυλίου Πολέμου (1946–1949) ἔγιναν ἀρκετὲς προσπάθειες γιὰ νὰ σταματήσουν οἱ συγκρούσεις καὶ νὰ βρεθεῖ μία πολιτικὴ λύση. Οἱ προσπάθειες αὐτὲς προῆλθαν τόσο ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ κυβέρνηση Σοφούλη καὶ τὸ ΚΚΕ, ὅσο καὶ ἀπὸ ξένες δυνάμεις καὶ τὸν ΟΗΕ. Ὡστόσο, οἱ μεγάλες πολιτικὲς διαφορές, ἡ ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης μεταξὺ τῶν δύο πλευρῶν καθὼς καὶ ἡ ἑκάστοτε διεθνὴς ἐπέμβαση ἔκαναν τελικὰ ἀδύνατη τὴν ἐπίτευξη μιᾶς συμφωνίας.
Ἡ πιὸ σημαντικὴ πρωτοβουλία εἶναι αύτὴ ποὺ ἀνελήφθη τὸν ΣΕΠΤΕΒΡΙΟ τοῦ 1947, ὅταν πρωθυπουργὸς ἦταν ὁ Θεμιστοκλῆς Σοφούλης. Τότε ἡ Κυβἐρνηση ΠΡΟΣΦΕΡΕ ΑΜΝΗΣΤΙΑ ΣΕ ΟΣΟΥΣ ΑΝΤΑΡΤΕΣ ΠΑΡΕΔΙΔΑΝ ΤΟΝ ΟΠΛΙΣΜΟ ΤΟΥΣ ΕΝΤΟΣ ΜΗΝΟΣ, μὲ τὸ ΨΗΦΙΣΜΑ τῆς 12ης ΣΕΠ 1947 (Βλ.φυλ.197 τῆς Ἐφημ.Κυβερν.)
Τὸ ΚΚΕ ὅμως ἀρνήθηκε τὴν προσφορὰ τῆς κυβέρνησης τοῦ Κέντρου καὶ ἀντ’αύτοῦ στὴν 3η ΟΛΟΜΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΚΕ (12/15 ΣΕΠ 1947) διακήρυξε ὅτι μόνη λύση γιὰ τά "λαϊκά συμφέροντα" ἦταν ὁ ΕΝΟΠΛΟΣ ΑΓΩΝΑΣ. (Εἶχε προηγηθεῖ τὸν ΙΟΥΝΙΟ τοῦ 1947 στὸ ΣΤΡΑΣΒΟΥΡΓΟ, στὸ Συνέδριο τοῦ ΚΚΓαλλίας, ἡ ΔΗΛΩΣΗ ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΗ γιὰ δημιουργία στὶς βόρειες ἐπαρχίες τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους μιᾶς "ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΜΕ Δ̣ΙΚΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ"—μιὰ δήλωσε ποὺ εἶχε ὁδηγήσει τότε τὴν κυβέρνηση σέ μιὰ ὀμοβροντία ἀντικομμουνιστικῆς νομοθεσίας)
Παράλληλα, τὸ ζήτημα τοῦ Ἐμφυλίου μεταφέρθηκε στὸν ΟΗΕ. Τὸ 1947 δημιουργήθηκε ἡ Εἰδικὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ ΟΗΕ γιὰ τὰ Βαλκάνια (UNSCOB), ἡ ὁποία ἐγκαταστάθηκε στὴ Θεσσαλονίκη. Σκοπός της ἦταν νὰ παρακολουθεῖ τὴν κατάσταση στὰ βόρεια σύνορα τῆς Ἑλλάδας καὶ νὰ συμβάλει στὴν ἀποκλιμάκωση τῆς κρίσης. Ὡστόσο, οἱ σχέσεις τῆς Ἑλλάδας μὲ τὴν Ἀλβανία, τὴ Βουλγαρία καὶ τὴ Γιουγκοσλαβία παρέμεναν τεταμένες, κυρίως λόγω τῆς βοήθειας ποὺ θεωροῦσε ἡ ἑλληνικὴ κυβέρνηση ὅτι παρεχόταν στὸν Δημοκρατικὸ Στρατό.
Μία ἀπὸ τὶς σημαντικώτερες διεθνεῖς προσπάθειες ἔγινε ἀπὸ τὸν Χέρμπερτ Ἔβατ, ὑπουργὸ Ἐξωτερικῶν τῆς Αὐστραλίας καὶ πρόεδρο τότε τῆς Γενικῆς Συνέλευσης τοῦ ΟΗΕ. Ὁ Ἔβατ προσπάθησε, κυρίως στὸ τέλος τοῦ 1948, νὰ βρεῖ μία συμβιβαστικὴ λύση στὸ ἑλληνικὸ ζήτημα. Ἐπιδίωξε νὰ φέρει πιὸ κοντὰ τὴν Ἑλλάδα μὲ τὶς βόρειες γειτονικές της χῶρες, δηλαδὴ τὴν Ἀλβανία, τὴ Βουλγαρία καὶ τὴ Γιουγκοσλαβία, ὥστε νὰ περιοριστεῖ ἡ διεθνὴς διάσταση τοῦ Ἐμφυλίου. Οἱ προσπάθειές του ὅμως δὲν ὁδήγησαν σὲ συμφωνία, καθὼς ὑπῆρχαν μεγάλες διαφωνίες σχετικὰ μὲ τὴ βοήθεια πρὸς τὸν ΔΣΕ καὶ τὰ ζητήματα τῶν συνόρων.
Τὸ 1949, καθὼς ὁ Ἐμφύλιος πλησίαζε στὸ τέλος του, ἔγιναν νέες προσπάθειες γιὰ νὰ σταματήσει ὁ πόλεμος. Στὶς 20 Ἀπριλίου 1949, ἡ Προσωρινὴ Δημοκρατικὴ Κυβέρνηση τοῦ ΚΚΕ μέσω τοῦ ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης Μιλτιάδη Πορφυρογένη, πρότεινε κατάπαυση τοῦ πυρός, γενικὴ ἀμνηστία καὶ διεξαγωγὴ νέων ἐκλογῶν. Ἡ πρόταση προέβλεπε, ἐπίσης, συμμετοχὴ τῶν δυνάμεων τοῦ ΔΣΕ στὴν πολιτικὴ διαδικασία ποὺ θὰ ἀκολουθοῦσε. Στὶς 30 Ἀπριλίου ὁ Πορφυρογένης ἀπευθύνθηκε μέσω τῆς τσεχοσλοβακικῆς κυβέρνησης στὸν Ἔβατ, ζητώντας νὰ συμβάλει στὴν ἐξεύρεση λύσης.
Στὴν προσπάθεια αὐτὴ συμμετεῖχε καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση μέσω τοῦ Ἀντρέι Γκρομύκο, τοῦ Σοβιετικοῦ ἀντιπροσώπου στὸν ΟΗΕ. Στὶς 4 Μαΐου 1949, ὁ Γκρομύκο συζήτησε στὴ Νέα Ὑόρκη μὲ τὸν Ἀμερικανὸ Ντὶν Ράσκ καὶ τὸν Βρετανὸ Χέκτορ ΜακΝίλ τὴν κατάσταση στὴν Ἑλλάδα. Ὁ Γκρομύκο πρότεινε κατάπαυση τοῦ πυρός, γενικὴ ἀμνηστία καὶ νέες κοινοβουλευτικὲς ἐκλογές. Ὑποστήριξε, ἐπίσης, ὅτι οἱ δυνάμεις τοῦ ΔΣΕ θὰ ἔπρεπε νὰ μποροῦν νὰ συμμετάσχουν στὴν πολιτικὴ διαδικασία.
Στὶς 14 Μαΐου 1949, ὁ Γκρομύκο προσπάθησε στὸ ΠΑΡΙΣΙ στὴν διασκεψη τῶν Συμμάχων γιὰ τὸ γερμανικὸ ζήτημα, νὰ κάνειἀναφορὰ καὶ στὴν ΕΛΛΑΔΑ, ζητῶντας τὴ δημιουργία ἐπιτροπῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων γιὰ τὴν ἐπίβλεψη τῶν συνόρων καὶ τῶν ἐκλογῶν, καθὼς καὶ ἡ διακοπὴ τῆς ξένης στρατιωτικῆς βοήθειας πρὸς τὶς δύο πλευρές. Οἱ ΗΠΑ καὶ ἡ Βρετανία δὲν ἀποδέχτηκαν τὶς προτάσεις αὐτές. Ἡ δυτικὴ πλευρὰ θεωροῦσε ὅτι ὁ ΔΣΕ ἔπρεπε πρῶτα νὰ σταματήσει τὸν ἔνοπλο ἀγώνα καὶ νὰ παραδώσει τὰ ὅπλα, ἐνῶ ἡ κομμουνιστικὴ πλευρὰ ζητοῦσε πολιτικὲς καὶ ἐκλογικὲς ἐγγυήσεις πρὶν ἀπὸ τὸν τερματισμὸ τῶν συγκρούσεων.
Οἱ προσπάθειες τοῦ Ἔβατ καὶ τοῦ Γκρομύκο ἦταν ἀπὸ τὶς τελευταῖες μεγάλες διεθνεῖς πρωτοβουλίες γιὰ πολιτικὴ λύση τοῦ Ἐμφυλίου. Ὅμως, ἡ κατάσταση εἶχε πλέον φτάσει σὲ ὁριακὸ σημεῖο. Ὁ κυβερνητικὸς στρατὸς εἶχε ἀποκτήσει σημαντικὸ στρατιωτικὸ πλεονέκτημα καὶ ἡ πιθανότητα μιᾶς πολιτικῆς συμφωνίας γινόταν ὅλο καὶ μικρότερη.
Τελικά, οἱ προσπάθειες γιὰ εἰρηνικὴ λύση δὲν ὁδήγησαν σὲ συμφωνία. Τὸ καλοκαίρι τοῦ 1949, ὁ κυβερνητικὸς στρατὸς, ὑπὸ τὴν ἡγεσία τοῦ Ἀλέξανδρου Παπάγου, πραγματοποίησε τὶς τελευταῖες μεγάλες ἐπιχειρήσεις στὸν Γράμμο καὶ τὸ Βίτσι. Ἡ ἥττα τοῦ Δημοκρατικοῦ Στρατοῦ τὸν Αὔγουστο τοῦ 1949 σήμανε τὸ τέλος τοῦ Ἐμφυλίου. Ἔτσι, ὁ πόλεμος δὲν τελείωσε μὲ μία εἰρηνευτικὴ συμφωνία, ἀλλὰ μὲ τὴ στρατιωτικὴ ἐπικράτηση τῆς κυβερνητικῆς πλευρᾶς. Παρ’ ὅλα αὐτά, οἱ πρωτοβουλίες τοῦ Σοφούλη, τοῦ Ἔβατ, καὶ τοῦ Γκρομύκο δείχνουν ὅτι καθ’ ὅλη τὴ διάρκεια τοῦ Ἐμφυλίου ὑπῆρξαν ἀρκετές προσπάθειες γιὰ νὰ βρεθεῖ ΕΙΡΗΝΙΚΗ πολιτικὴ λύση καὶ νὰ σταματήσει ἡ ἔνοπλη σύγκρουση.
