ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΤΟΥ ΒΑΡΑΒΒΑ & Η ΤΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΑΠΟΔΙΟΠΟΜΠΑΙΟΥ ΤΡΑΓΟΥ.
Ἡ ιστορία τῶν Εὐαγγελίων γιὰ τὴν ἐπιλογὴ ἀνάμεσα στὸν Ἰησοῦ καὶ τὸν Βαραββᾶ εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ συζητημένα θέματα τῆς σύγχρονης βιβλικῆς κριτικῆς. Ἀρκετοὶ διακεκριμένοι ἐπιστήμονες καὶ ἱστορικοί, ἐξετάζοντας ἐπιστημονικὰ τὸ κείμενο ὑποστηρίζουν ὅτι ἡ σκηνὴ αὐτὴ δὲν περιγράφει ἕνα πραγματικὸ ἱστορικὸ γεγονός, δεδομένου ὅτι τὸ ὄνομα ΒΑΡΑΒΒΑΣ {BAR-ABBA } σημαίνει στὰ ἑβραϊκά "ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ" καὶ σὲ ἀρκετὰ ἀρχαῖα χειρόγραφα τοῦ "Κατὰ Ματθαῖον" καταγρἀφεται καὶ τὸ μικρὸ ὂνομα τοῦ Βαραββᾶ, ὡς ΙΗΣΟΥΣ, δηλ. ΙΗΣΟΥΣ ΒΑΡΑΒΒΑΣ (BAR ABBA=ΙΗΣΟΥΣ Ο ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ)!!
Πράγματι εἶναι ἐντυπωσιακὴ αύτὴ ἡ ΣΥΜΠΤΩΣΗ ΤΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ (κάποιοι είδικοί, πχ. RIGG, MACCOBY, DAVIES) μιλοῦν γιὰ ΤΑΥΤΙΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΡΟΣΩΠΩΝ,Ἰησοῦ καὶ Βαραββᾶ) ὥστε ἀπὸ πολλοὺς θεωρεῖται ἡ ἐν λόγῳ διήγηση ὡς μία προσεκτικὰ σχεδιασμένη λογοτεχνικὴ ἀναλογία, βασισμένη στὴν ἀρχαία ἰουδαϊκὴ τελετὴ τοῦ ἀποδιοπομπαίου τράγου ΑΖΑΖΗΛ ἡ ὁποία γινόταν κατὰ τὴν ἡμέρα τοῦ Ἐξιλασμοῦ (Γιὸμ Κιπούρ), σύμφωνα μὲ τὸ ΛΕΥΪΤΙΚΟ (Κεφ.16).
Συγκεκριμένα ὑποστηρίζεται ὅτι στὴ διήγηση τοῦ "Κατὰ Ματθαῖον" περὶ Βαραββᾶ, οἱ δύο μελλοθάνατοι ΙΗΣΟΥΣ ΧΡΙΣΤΟΣ καὶ ΙΗΣΟΥΣ ΒΑΡΑΒΒΑΣ ποὺ στέκονται μπροστὰ στὸν Πιλᾶτο λειτουργοῦν ἀκριβῶς ὅπως οἱ δύο τράγοι τῆς μωσαϊκῆς τελετῆς τοῦ ΛΕΥΪΤΙΚΟΥ 16. Ὁ Ἰησοῦς Χριστός, ὁ ἀθῶος, ἐπιλέγεται γιὰ νὰ θυσιαστεῖ ὡς προσφορὰ στὸν Κύριο, ἐνῶ ὁ Ἰησοῦς Βαραββᾶς, ὁ ἔνοχος, ἀφήνεται ἐλεύθερος νὰ ἐπιστρέψει στὴν "ἔρημο τῆς κοινωνίας", κουβαλῶντας πάνω του τὶς ἁμαρτίες, τὴ βία καὶ τὸ μίασμα τῆς ἐξέγερσης.
Ἡ χρήση αὐτῆς τῆς θεολογικῆς ἀλληγορίας ἦταν μιὰ πολὺ συνηθισμένη μέθοδος γιὰ τοὺς πρώτους χριστιανοὺς συγγραφεῖς καὶ είδικῶς γιὰ τὸν συγγραφέα τοῦ "Κατὰ Ματθαῖον". Ἐπειδὴ τὸ ἁναγνωστικὸ κοινό ἀποτελοῦνταν κυρίως ἀπὸ Ἰουδαίους, ἡ παρουσίαση τῆς Δίκης τοῦ Χριστοῦ μὲ αὐτοὺς τοὺς ὅρους τοὺς βοηθοῦσε νὰ καταλάβουν κάτι πολὺ βασικό: ὅτι ὁ θάνατος τοῦ Ἰησοῦ δὲν ἦταν μὰ τυχαία ρωμαϊκὴ ἐκτέλεση, ἀλλὰ ἡ ὁριστικὴ ἐκπλήρωση καὶ ἡ ἀντικατάσταση τῶν παλιῶν λατρευτικῶν θυσιῶν τοῦ Λευιτικοῦ γιά τήν ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΕΞΙΛΑΣΜΟΥ τῶν ἁμαρτιῶν τοῦ Λαοῦ Ἰσραήλ.
Ἡ παραπάνω θέση στηρίζεται (ἐκτὸς ἀπὸ τὸ ὅτι ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΡΧΑΙΑ ΠΗΓΗ ἐκτὸς τῶν Εὐαγγελίων ποὺ νά πιστοποιεῖ ὅτι κατὰ τὴ ρωμαϊκὴ ἐποχὴ ὑπῆρχε στὴν Παλαιστίνη διαδικασία ἀπελευθέρωσης θανατοποινιτῶν ἐπ’εὐκαιρίᾳ ἑορτῶν) κυρίως στὸ προαναφερθὲν ζήτημα τῆς σημασίας τοῦ ὀνόματος "Βαραββᾶς" τὸ ὀποῖο στὰ ἀραμαϊκὰ σημαίνει, ὃπως προεῖπα, «ΥΙΟΣ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΣ» (Bar-Abba).
Αὐτὸ δημιουργεῖ μία συγκλονιστικὴ λογοτεχνικὴ συμμετρία μὲ τὸν Ἰησοῦ Χριστό, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πνευματικὸς Υἱὸς τοῦ Πατρός {ἂν καὶ στὸ ΒΑΒΥΛΩΝΙΑΚΟ ΤΑΛΜΟΥΔ ἀναφέρεται ὡς "ἐπώνυμο" τό "Μπάρ Ἀμπᾶ" —πχ. ὁ ραββῖνος "Ἱερεμίας Μπὰρ Ἀμπᾶ"}.
Κατὰ τοὺς περισσότερους είδικούς (Maccoby ,Rigg, Maclean κλπ) αὐτὴ ἡ σύμπτωση δείχνει ὅτι ἡ σκηνὴ πλάστηκε σκόπιμα ὡς ἕνα θεολογικὸ δρᾶμα. Μέσα σὲ αὐτό, ὁ λαός καλεῖται νὰ διαλέξει ἀνάμεσα σὲ δύο πανομοιότυπους «τράγους» σὺμφωνα μὲ τὸ προαναφερθὲν ΛΕΥΪΤΙΚΟ (κεφ.16) καὶ τελικὰ ἐπιλέγει τὸν γήινο, βίαιο ἐπαναστάτη, στέλνοντας τὸν ἀληθινὸ Σωτῆρα στὴ θυσία.
Μὲ αὐτὴ τὴ μέθοδο, ὅπως καταλήγουν οἱ σύγχρονοι εἰδικοί, οἱ Εὐαγγελιστὲς κατάφεραν νὰ δώσουν στὸ Πάθος τοῦ Χριστοῦ ἕναν βαθύτατο συμβολισμό, μετατρέποντας μία τοπικὴ πολιτικὴ κρίση τῆς Ἱερουσαλὴμ στὴν ἀπόλυτη τελετουργία ἐξαγνισμοῦ γιὰ ὁλόκληρη τὴν ἀνθρωπότητα.
———
ΥΓ. Ὑπάρχει, ὡστόσο, κι ἕνα ἀντεπιχείρημα σὲ ὅλα τὰ παραπάνω, στὸ ὁποῖο ἑστιάζει ὁ καθολικὸς είδικὸς Brown: μπορεῖ ἠ ἀφὴγηση τοῦ "Κατὰ Ματθαῖον" νὰ θυμίζει τὴν Τελετὴ τῶν Τράγων τοῦ "Λευιτικοῦ", ὅμως τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ Βαραββᾶς ἀναφέρεται καὶ ἀπὸ τοὺς τέσσερεις Εὐαγγελιστὲς ἴσως δείχνει ὅτι ὀ ἐν λόγῳ ἐπαναστάτης κατὰ τῆς Ρώμης ὐπῆρξε ὄντως ἱστορικὸ πρόσωπο καὶ ἁπλῶς ἡ ἀπόλυση του ἀπὸ τὸν Πιλᾶτο, ἐπενδὺθηκε θεολογικῶς ἀπὸ τοὺς συντάκτες τῶν Εὐαγγελίων.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Brown R. E., The Death of the Messiah, vol. 1, New York, Doubleday, 1994.
Davies S. L., «Who Is Called Bar Abbas?», NTS 27 (1981) 260–262.
Maccoby H., «Jesus and Barabbas», NTS 16 (1969) 55-60.____ Revolution in Judaea Jesus and the Jewish Resistance, New York, Taplinger Publishing Company, 1980.
Maclean J. K. B., «Barabbas, the Scapegoat Ritual, and the Development of the Passion Narrative», HTR 100 (2007) 309-334.
Rigg H. A., «Barabbas», JBL 64 (1945) 417-456.
Schenke L., Der gekreuzigte Christus, Stuttgart, KBW Verlag, 1974.
