ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ Η ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗΣ.
1.
Οἱ ἀρχαιότερες ἀναφορὲς περὶ Μετενσάρκωσης βρίσκονται στὶς ἰνδικὲς ΟΥΠΑΝΙΣΑΔΕΣ (8ος/6ος αἰ.πΧ) καὶ στούς ΟΡΦΙΚΟ—ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΥΣ (6ος αἰ.πΧ) ἐνῶ ἡ πληρέστερη ἀνάλυση τῆς θεωρίας αυτῆς ὑπάρχει στὸν ΠΛΑΤΩΝΑ ὠς προσπάθεια ἐξήγησης τῆς ΠΗΓΗΣ τῆς ΓΝΩΣΗΣ.*
Α. ΙΝΔΙΑ.
Οἱ πρῶτες σαφεῖς διατυπώσεις περὶ Μετενσἀρκωσης βρίσκονται στὶς ἰνδικὲς ΟΥΠΑΝΙΣΑΔΕΣ πχ :
1) Bṛhadāraṇyaka Upaniṣad (περ. 8ος–7ος αἰ. π.Χ.) ὅπου γράφει (4.4.6):
«Ὅσο ἔχει κάποιος ἐπιθυμίες, ξαναγεννιέται· ὅταν ὅμως ὅλες οἱ ἐπιθυμίες σβήσουν, γίνεται ἀθάνατος.»
2) Chāndogya Upaniṣad (περ. 8ος–6ος αἰ. π.Χ.)
Στὸ 5.10.7–8 περιγράφονται διαφορετικὲς μεταθανάτιες πορείες:
ὅσοι ἔχουν ζήσει ἐνάρετα γεννιοῦνται σὲ ἀνώτερες καταστάσεις,ὅσοι ἔχουν ζήσει ἄσχημα γεννιοῦνται σὲ κατώτερες, ἀκόμη καὶ ὡς ζῶα.
Ἐδῶ ἐμφανίζεται καθαρὰ ἡ ἀντίληψη ὅτι ἡ ποιότητα τῆς νέας γέννησης ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὶς πράξεις (ΚΑΡΜΑ) τῆς ζωῆς ποὺ προηγήθηκε.
Β. ΑΡΧ.ΕΛΛΑΔΑ.
Στὸν δυτικὸ κόσμο ἡ ἰδέα περὶ Μετενσἀρκωσης πρωτοεμφανίζεται στοὺς ΟΡΦΙΚΟ—ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟΥΣ περὶ τὸν 6ο αἰ.πΧ καὶ ἀναλὐεται στοὺς Διαλόγους τοῦ ΠΛΑΤΩΝΟΣ "Μένων" {ὅπου πρωτοδιατυπώνεται ἡ θεωρία περὶ ΠΡΟΫΠΑΡΧΟΥΣΑΣ ΨΥΧΗΣ} , "Φαίδων" , "Φαῖδρος", "Πολιτεἰα" {Μῦθος ΗΡΟΣ} κλπ , βεβαίως μἐσα στὰ πλαίσια τῆς πλατωνικῆς θεωρίας τῶν ΙΔΕΩΝ.
Ἐνδιαφέρον ἔχει ὀτι στόν "ΜΕΝΩΝΑ" ἡ Μετενσἀρκωση—ἀκριβέστερα, ἡ ἰδεα τῆς προΰπαρξης τῆς Ψυχῆς—παρουσιἀζεται ὡς ἀπἀντηση στὸ λεγόμενο ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ ΜΕΝΩΝΟΣ , δηλ στὸ ἐρώτημα ποὺ ἀπευθύνει ὁ Μένων στὸν Σωκράτη λἐγοντας "ΑΦΟΥ ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΡΕΤΗ, ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΕΙΣ ΟΤΑΝ ΤΗΝ ΒΡΕΙΣ; "
Καὶ ὁ ΣΩΚΡΑΤΗΣ ἀπαντᾶ λέγοντας ὅτι ἡ ΨΥΧΗ γνωρίζει τὰ πάντα ἐξαιτίας τῆς Προΰπαρξης της, ἀλλὰ τὰ ΛΗΣΜΟΝΗΣΕ κατὰ τὴν ΕΝΣΑΡΚΩΣΗ της στὴν ΥΛΗ· ὅμως ξαναθυμᾶται ὅταν δεῖ κάτι ποὺ μοιάζει μὲ τὶς ΙΔΕΕΣ {=ἀρχέτυπα} ποὺ εἶχε δεῖ ὅταν βρισκόταν στὸν ΥΠΕΡΟΥΡΑΝΙΟ ΤΟΠΟ—ἐξ οὖ καὶ τὸ πλατωνικὸ ρητό, "Η ΓΝΩΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΑΝΑΜΝΗΣΗ" .*
Καὶ στὶς δὺο περιπτώσεις ἡ ἰδέα περὶ Μετενσάρκωσης γεννήθηκε ὡς ΗΘΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ—δηλ. αἰτιολόγησης τῆς ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑΣ καὶ τοῦ ΠΑΡΑΛΟΓΟΥ {=ἔλλειψης νοήματος} πού διἐπει τὴν ζωὴ τῶν ἀνθρώπων...
2.
Ἠ κριτικὴ στὴν ἀνωτέρω θεωρία τῆς Μετενσἀρκωσης ἔχει διατυπωθεῖ ἀπὸ αίώνων καὶ ἀφορᾶ ἐν συνόψει στὰ ἑξῆς·
1) ἂν ἡ Ψυχὴ ΛΗΣΜΟΝΕΙ σὲ κάθε ἐνσάρκωση τὴν προηγούμενη ζωή της , τότε δὲν ἔχει νόημα οὔτε ἡ ..."μαθητεία" της ἀνὰ ἐνσάρκωση οὐτε καὶ ἠ ταυτότητα της, καθότι ΑΝΕΥ ΜΝΗΜΗΣ ΔΕΝ ΝΟΕΙΤΑΙ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗΣ.
2) ἂν θεωρήσουμε ὅτι κάθε ἐνσάρκωση ἀποτελεῖ συνέπεια τοῦ "ΚΑΡΜΑ" τῆς προηγούμενης (ἢ τῶν) προηγούμενων ζωῶν , τότε ΚΑΝΕΙΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΙΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ,ἀλλὰ νὰ τὴν ἀποδέχεται ΠΑΘΗΤΙΚΑ ὅποια κι ἂν εἶναι (αύτὴ εἶναι καὶ ἡ ὐπόρρητη αἰτία τῆς ΑΠΑΝΘΡΩΠΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ τῶν ΚΑΣΤΩΝ στὴν ΙΝΔΙΑ).
Κάτι τέτοιο ὅμως πέραν τοῦ ὅτι εἶναι ὀπισθοδρομικὸ καὶ ἐν τἐλει ΑΠΑΝΘΡΩΠΟ , ἀντιβαἰνει καὶ στὴ θεμελιακὴ ροπὴ τοῦ ἀνθρώπου ποὺ ἐκδηλώνεται στὴν ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.
3) Τέλος ἡ θεωρία τῆς ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗΣ ἀντιβαίνει στὴν ἒννοια τῆς ΜΟΝΑΔΙΚΟΤΗΤΑΣ τοῦ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ,τὸ ὁποῖο ἀποτελεῖ ΣΥΝΑΙΡΕΣΗ ἑνὸς ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥ σώματος καὶ τοῦ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΟΥ ψυχικοῦ του κόσμου· Σωκράτης, Ἰησοῦς, Μ.Ἀλέξανδρος κλπ δὲν πρόκειται νὰ ξαναϋπάρξουν, ὅπως καὶ Ἐφιάλτης, Ἰούδας ἢ Τζέγκις Χάν..
ΚΑΘΕ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟΣ ΚΑΙ ΑΝΕΠΑΝΑΛΗΠΤΟΣ καὶ ἡ ΙΔΙΟΠΡΟΣΩΠΙΑ του εἶναι ὅ,τι πολυτιμώτερο ἔχει...
————
*Γράφει ὁ Πλάτων στὸν διάλογο "ΜΕΝΩΝ" ὅτι ρώτησε ὁ πλούσιος Λαρισαῖος Μἐνων τὸν Σωκρἀτη, ἂν ἡ Ἀρετὴ διδάσκεται καὶ ἐκεῖνος, ἀφοῦ τοῦ ἀπἀντησε ὅτι δέν γνωρίζει τί εἶναι <ἀρετή>, τὸν κάλεσε νὰ ψάξουν μαζὶ νὰ βροῦν τὸν ὁρισμό της.
Τότε ὁ Μἐνων τοῦ ἀπηύθυνε τὸ γνωστὸ ἐρώτημα τοῦ <ἐριστικοῦ*> λόγου τῶν Σοφιστῶν ποὺ ἀποκαλεῖται "ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΤΟΥ ΜΕΝΩΝΟΣ" :
<καὶ τίνα τρόπον ζητήσεις, ὦ Σώκρατες, τοῦτο ὃ μὴ οἶσθα τὸ παράπαν ὅτι ἐστίν; ....εἰ καὶ ὅτι μάλιστα ἐντύχοις αὐτῷ, πῶς εἴσῃ ὅτι τοῦτό ἐστιν ὃ σὺ οὐκ ᾔδησθα; —ΠΛ.ΜΕΝΩΝ, 80e>
{ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ=καὶ πῶς θὰ ἐρευνήσεις Σωκρἀτη αὐτὸ ποὺ καθόλου δέν ξέρεις τί εἶναι; ...κι.ἂν τὺχει νὰ τὸ συναντήσεις, πῶς θὰ ἀναγνωρίσεις ὅτι εἲναι αύτὸ ποὺ ἔψαχνες, ἀφοῦ δέν τὸ γνώριζες ἀπὸ πρίν;}
Ὁ Σωκράτης ἀπάντησε στὸ Παράδοξο τοῦ Μένωνος μὲ μυθολογικὸ τρόπο, λέγοντας ὅτι ἡ Ψυχὴ εἶναι Ἀθάνατη καὶ γνωρίζει τὰ πάντα
ἀλλὰ τὰ ἔχει λησμονήσει μέ τὴν ἐνσάρκωση της στὴν ὕλη. Κι ἐπειδὴ τὰ Πάντα εἶναι ἀπὸ τὴν ἴδια Οὐσία, μόλις θυμηθεῖ τὸ ἕνα, θυμᾶται καὶ τὰ ὐπόλοιπα:
<ἅτε οὖν ἡ ψυχὴ ἀθάνατός τε οὖσα ...καὶ ἑωρακυῖα καὶ τὰ ἐνθάδε καὶ τὰ ἐν Ἅιδου καὶ πάντα χρήματα, οὐκ ἔστιν ὅτι οὐ μεμάθηκεν·... ἅτε γὰρ τῆς φύσεως[81d]ἁπάσης συγγενοῦς οὔσης, καὶ μεμαθηκυίας τῆς ψυχῆς ἅπαντα, οὐδὲν κωλύει ἓν μόνον ἀναμνησθέντα ὃ δὴ μάθησιν καλοῦσιν ἄνθρωποι τἆλλα πάντα αὐτὸν ἀνευρεῖν....τὸ γὰρ ζητεῖν ἄρα καὶ τὸ μανθάνειν ἀνάμνησις ὅλον ἐστίν> {ΠΛ.ΜΕΝΩΝ, 81c-d}.
{ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ=ἡ ψυχὴ εἶναι ἀθἀνατη ...καὶ ἔχει δεῖ καὶ τὰ ἐδῶ πράγματα καὶ αὐτὰ τοῦ Ἅδη ὅλα καὶ δὲν ὑπάρχει τίποτα ποὺ νὰ μὴν τὸ ξέρει...καὶ ἐπειδὴ εἶναι κοινὴ ἡ φύση ὅλων τίποτα δέν ἐμποδίζει μόλις θυμηθεῖ ἕνα πρᾶγμα , τὸ ὁποῖο οἱ ἄνθρωποι ὀνομάζουν μάθηση, νὰ βρεῖ καὶ ὅλα τὰ ἄλλα...γιατὶ ἡ ἔρευνα καὶ ἡ μάθηση εἶναι στὴν πραγματικότητα ἀνάμνηση καθ' ὁλοκληρίαν}
Σὲ αὐτὴν τὴν ΜΥΘΟΛΟΓΙΚΗ διήγηση ,τὴν προϋποθετουσα τὴν ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ, καταφεύγει ὁ Πλάτων γιὰ νὰ ἐξηγήσει τὴν ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ, δηλ. τοῦ τρόπου μὲ τὸν ὁποῖον γνωρίζουμε τὰ πράγματα.
Ἂν ἀφαιρέσουμε τά μυθολογικὰ συμφραζόμενα, στὴν πραγματικότητα αὐτὸ ποὺ θέλει νὰ πεῖ ὁ Πλάτων εἶναι κάτι ἀνάλογο μὲ αύτὸ ποὺ παρατήρησε 2000 χρόνια ἀργότερα ὁ ΚΑΝΤ πῶς δηλαδὴ Η ΓΝΩΣΗ ΜΑΣ ΘΕΜΕΛΙΟΥΤΑΙ ΣΕ ΠΡΟΕΜΠΕΙΡΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΕΣ ΣΤΗΝ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΝΟΗΣΗΣ ΜΑΣ.
** ἐπἰσης ἂν ἰσχύει ἡ ΜΕΤΕΝΣΑΡΚΩΣΗ τότε πρἐπει νὰ ὐπάρχει ΟΝΤΩΣ Χρόνος καὶ μάλιστα νά εἶναι ΜΗ ΑΝΤΙΣΤΡΕΠΤΟΣ.
Ἂν ὁ Χρόνος ταυτίζεται μὲ τὰ Ὄντα τότε ΔΕΝ εἶναι ἀντιστρεπτός. Ἄν εἶναι ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΣ ἀπὸ τὰ Ὄντα, τότε εἶναι ἀντιστρεπτός.
