ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΙ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ( Δαρδάνου – Ὠγύγου – Δευκαλίωνος)
Ἡ παράδοση τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς γραμματείας διασώζει τὴ μνήμη τριῶν μεγάλων κατακλυσμῶν ΚΑΤΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΣ τους , ΔΑΡΔΑΝΟΥ—ΩΓΥΓΟΥ—ΔΕΥΚΑΛΙΩΝΟΣ οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν σημαντικὰ κεφάλαια τῆς προϊστορικῆς μυθολογίας τοῦ ἑλληνικοῦ κόσμου. Οἱ κατακλυσμοὶ αύτοὶ δὲν εἶναι ἁπλῶς μυθολογικὲς διηγήσεις, ἀλλὰ παραδόσεις ποὺ συνδέουν τὴ συλλογικὴ μνήμη τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων μὲ μεγάλες φυσικὲς καταστροφές,.γεωλογικὲς μεταβολὲς καὶ μετακινήσεις πληθυσμῶν ποὺ ἀνάγονται στὴν ἐποχὴ τῆς τήξης τῶν τελευταίων ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ.
1. Ὁ κατακλυσμὸς τοῦ Δαρδάνου
Ὁ παλαιότερος κατακλυσμὸς τῆς ἑλληνικῆς παραδόσεως συνδέεται μὲ τὸν Δάρδανο, γενάρχη τῶν Τρώων καὶ ἱδρυτὴ τῆς Δαρδανίας. Σύμφωνα μὲ τὴν μυθολογικὴ παράδοση, μία μεγάλη θαλάσσια μεταβολὴ ἔπληξε τὴν περιοχή τῆς Σαμοθράκης καὶ τοῦ βορείου Αἰγαίου, ἀναγκάζοντας τὸν Δάρδανο νὰ μετακινηθῇ πρὸς τὴν ἀπέναντι μικρασιατικὴ ἀκτή, ὅπου ἵδρυσε τὸ βασίλειό του.
Ἡ παράδοση τοῦ Δαρδάνου συνδέθηκε ἀργότερα μὲ τὴν περιοχή τῶν στενῶν τοῦ Βοσπόρου καὶ μὲ μεγάλες μεταβολὲς τῆς στάθμης τῶν θαλασσῶν. Ὁρισμένοι νεώτεροι ἐρευνητὲς ἔχουν συσχετίσει τὴν παράδοση αὐτὴ μὲ τὴν ὑπόθεση μεγάλης ὑδρολογικῆς μεταβολῆς στὸν χώρο τοῦ Εὐξείνου Πόντου καὶ τοῦ Αἰγαίου.
Κατὰ τὴν ὑπόθεση αὐτή, ἡ διάνοιξη τῶν στενῶν τοῦ Βοσπόρου ἐπέτρεψε τὴν ἐπικοινωνία τῶν δύο θαλασσίων λεκανῶν καὶ τὰ ὕδατα τοῦ Εὐξείνου Πόντου εἰσῆλθαν πρὸς τὸ Αἰγαῖο διὰ τῶν στενῶν, προκαλῶντας μεγάλες μεταβολὲς στὸ θαλάσσιο περιβάλλον. Ἡ σύνδεση αὐτὴ παραμένει ἀντικείμενο ἐπιστημονικῆς συζητήσεως, ἀλλὰ παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ἑρμηνεία τῶν πανάρχαιων κατακλυσμιαίων παραδόσεων.
Ἀρχαία πηγή:
"οἱ δὲ Σαμόθρᾳκες ἱστοροῦσι πρὸ τῶν παρὰ τοῖς ἄλλοις γενομένων κατακλυσμῶν ἕτερον ἐκεῖ μέγαν γενέσθαι, τὸ μὲν πρῶτον τοῦ περὶ τὰς Κυανέας στόματος ῥαγέντος, μετὰ δὲ ταῦτα τοῦ Ἑλλησπόντου. τὸ γὰρ ἐν τῷ Πόντῳ πέλαγος λίμνης ἔχον τάξιν μέχρι τοσούτου πεπληρῶσθαι διὰ τῶν εἰσρεόντων ποταμῶν, μέχρι ὅτου διὰ τὸ πλῆθος παρεκχυθὲν τὸ ῥεῦμα λάβρως ἐξέπεσεν εἰς τὸν Ἑλλήσποντον καὶ πολλὴν μὲν τῆς Ἀσίας τῆς παρὰ θάλατταν ἐπέκλυσεν, οὐκ ὀλίγην δὲ καὶ τῆς ἐπιπέδου γῆς ἐν τῇ Σαμοθρᾴκῃ θάλατταν ἐποίησε"(Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη Ε΄ 47)
2. Ὁ κατακλυσμὸς τοῦ Ὠγύγου
Δεύτερος στὴν παράδοση θεωρεῖται ὁ κατακλυσμὸς τοῦ Ὠγύγου, τοῦ πανάρχαιου βασιλέως τῆς Βοιωτίας, κατὰ ἄλλους καὶ τῆς Ἀττικῆς. Οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς τὸν θεωροῦσαν ὡς τὸν παλαιότερο κατακλυσμὸ ποὺ εἶχε γνωρίσει ὁ ἑλληνικὸς κόσμος, πρὶν τὸν γνωστὸ Κατακλυσμὸ τοῦ Δευκαλίωνος.
Ἡ καταστροφὴ περιγράφεται τόσο μεγάλη, ὥστε ἡ χώρα ἐρημώθηκε καὶ χρειάστηκε μεγάλο χρονικὸ διάστημα γιὰ νὰ ἀποκατασταθεῖ ἡ ζωή. Ἀπὸ τὴν παράδοση αὐτὴ προέρχεται καὶ ἡ λέξη «ὠγύγιος», ποὺ δηλώνει τὸ πανάρχαιο καὶ τὸ ἀρχαιότατο.
Ὁ κατακλυσμὸς τοῦ Ὠγύγου ἔλαβε σημαντικὴ θέση στὴν ἀρχαία χρονογραφία, ἐπειδὴ θεωρήθηκε ὅριο μεταξὺ μιᾶς ἀρχαιότερης ἐποχῆς καὶ τῆς ἀρχῆς νέων γενεῶν ἀνθρώπων.
Ἀρχαία πηγή:
"πρῶτος παρ’Ἀθηναίοις μνημονεύεται Ὤγυγος, καθ’ ὅν παρ’ Ἕλλησιν ὁ μέγας καὶ παλαιὸς ἱστορεῖται κατακλυσμός..Μετὰ δὲ Ὤγυγον διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ πολλὴν φθοράν φασιν ἀβασίλευτον διαμεῖναι τὴν νῦν Ἀττικὴν μέχρι Κέκροπος ἔτη ρ(ϟ) {=108}
(ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΑΠΟΣΠ.ΧΡΟΝΙΚΩΝ,Α, LXXXIV, LXXXV)
3. Ὁ κατακλυσμὸς τοῦ Δευκαλίωνος
Ὁ γνωστότερος καὶ πληρέστερα διασωζόμενος κατακλυσμὸς εἶναι ἐκεῖνος τοῦ Δευκαλίωνος. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, ὁ Ζεὺς ἀποφάσισε νὰ καταστρέψει τὸ διεφθαρμένο γένος τῶν ἀνθρώπων μὲ μεγάλη πλημμύρα.
Ὁ Δευκαλίων, υἱὸς τοῦ Προμηθέως, καὶ ἡ Πύρρα σώθηκαν μέσα σὲ λάρνακα, ἡ ὁποία περιπλανήθηκε στὰ νερὰ καὶ τελικὰ προσάραξε στὸν Παρνασσό. Μετὰ τὴν ὑποχώρηση τῶν ὑδάτων, οἱ δύο διασωθέντες ἔγιναν οἱ γενάρχες τοῦ νέου ἀνθρωπίνου γένους.
Ἰδιαίτερο γεωγραφικὸ ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἡ παράδοση ποὺ συνδέει τὸν κατακλυσμὸ μὲ τὴ Θεσσαλία. Σύμφωνα μὲ τὸν Στράβωνα, ἡ διάνοιξη τῶν φυσικῶν φραγμῶν τῆς περιοχῆς ἐπέτρεψε τὴν ἀπορροὴ τῶν λιμναζόντων ὑδάτων.
Ἡ παράδοση αὐτὴ συνδέεται μὲ τὸ χωρίο γιὰ τὴ διάρρηξη τῶν Θεσσαλικῶν ὀρέων καὶ τὴ δημιουργία τῆς κοιλάδος τῶν Τεμπῶν, γεγονὸς ποὺ ἔδωσε μυθολογικὸ ὑπόβαθρο στὴν ἐρμηνεία μιᾶς μεγάλης φυσικῆς μεταβολῆς.
Ἀρχαία πηγή:
ΗΡΟΔΟΤΟΣ, "τότε τὰ κατὰ Θεσσαλίαν ὄρη διέστη" (7,120) καί "τὴν Θεσσαλίην λὸγος ἐστὶ τὸ παλαιὸν εἶναι λίμνην.." (7,129)
Συμπέρασμα
Οἱ τρεῖς κατακλυσμοὶ τοῦ Δαρδάνου, τοῦ Ὠγύγου καὶ τοῦ Δευκαλίωνος ἀποτελοῦν τρεῖς διαφορετικὲς ἑλληνικὲς παραδόσεις γιὰ τὴν καταστροφὴ καὶ τὴν ἀνανέωση τοῦ κόσμου. Μέσα ἀπὸ τὰ κείμενα τῆς ἀρχαίας γραμματείας διακρίνεται ἡ προσπάθεια τῶν Ἑλλήνων νὰ ἐρμηνεύσουν μεγάλα φυσικὰ φαινόμενα, νὰ διατηρήσουν τὴ μνήμη τῆς ΤΗΞΗΣ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ καὶ τῆς ΑΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΩΝ, γεγονότα τὰ ὁποῖα ἔλαβαν χώρα σὲ μιὰ περίοδο μεταξὺ τοῦ 10.000 —7.000 πΧ.*
Τὸ ὅτι διατηρήθηκε μιὰ τόσο παλιὰ μνήμη στοὺς κατοίκους τοῦ ΑΙΓΑΙΟΥ, μεταδιδόμενη ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ ἀπὸ ΠΑΠΠΟΥ ΣΕ ΕΓΓΟΝΟ, φτάνοντας μέχρι τοὺς ἑλληνιστικοὺς συγγραφεῖς, δεἰχνει ὅτι ὐπάρχει ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ στούς κατοίκους τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου τουλάχιστον τὰ τελευταῖα 10.000 χρόνια..
————
*ὁ πρῶτος ποὺ ἔγραψε περὶ τῶν Παραδόσεων ΠΟΛΛΩΝ Κατακλυσμῶν στὴν ἀρχαιοελληνικὴ γραμματεία ἤμουν ἐγὼ,σὲ μία σχετικὴ ΕΙΣΗΓΗΣΗ μου τὸ 1994 στὸ Μόναχο στὸ Συνέδριο τῆς Λέσχης Ἐπιστημόνων Μονάχου μὲ τίτλο "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ—ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ" ἠ ὀποία ἔχει δημοσιευτεῖ στὰ Πρακτικὰ τοῦ Συνεδρίου (βλ.φωτό).
Γενική Βιβλιογραφία
ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΗΓΕΣ
- Ἀπολλόδωρος, Βιβλιοθήκη.
- Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις.
- Στράβων, Γεωγραφικά.
- Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη.
