Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΤΡΙΑΔΑ ΤΟΥ ΝΟΥΜΗΝΙΟΥ. Ὁ Θεός‒Νοῦς, ὁ Δημιουργός‒Θεός & ὁ Κόσμος.

Ὁ Νουμήνιος ὁ Ἀπαμεύς (2ος αἰώνας μ.Χ.) ὑπῆρξε ἕνας ἀπὸ τοὺς πιὸ σημαντικοὺς ἐκπροσώπους τοῦ Μέσου Πλατωνισμοῦ καὶ ὁ βασικὸς πρόδρομος τοῦ Νεοπλατωνισμοῦ. Τὸ ἔργο του εἶναι ἰδιαίτερα ξεχωριστό, ἐπειδὴ κατάφερε νὰ συγκεράσει τὴ φιλοσοφία τοῦ Πλάτωνα μὲ τὴν πυθαγόρεια παράδοση, ἐνῷ παράλληλα στράφηκε μὲ μεγάλο ἐνδιαφέρον πρὸς τὴν ἀνατολικὴ σοφία καὶ τὴ θρησκεία τῶν Ἰουδαίων.

Ἡ Θεωρία τῶν Τριῶν Θεῶν

Τὸ κεντρικώτερο σημεῖο στὴ σκέψη τοῦ Νουμηνίου εἶναι ἡ ἱεραρχία τῶν τριῶν Θεῶν. Προσπαθῶντας νὰ κρατήσει τὴν ἀνώτατη θεότητα καθαρή καὶ μακριὰ ἀπὸ τὴν ἀτέλεια τοῦ ὑλικοῦ κόσμου, ὁ φιλόσοφος χώρισε τὸ θεῖο σὲ τρία ἐπίπεδα:

• Ὁ Πρῶτος Θεός (Ὁ Πατέρας): Εἶναι ὁ ἀπόλυτος Νοῦς καὶ τὸ αὐτοαγαθό. Ὑπάρχει σὲ πλήρη ἠρεμία, εἶναι ἁπλὸς καὶ δὲν ἔχει καμία ἐπαφὴ μὲ τὴν ὕλη. Δὲν δημιουργεῖ ὁ ἴδιος, ἀλλὰ εἶναι ἡ πηγὴ ἀπὸ τὴν ὁποία ἀπορρέει κάθε ὕπαρξη.
• Ὁ Δεύτερος Θεός (Ὁ Δημιουργός): Αὐτὸς ὁ Θεός ἔχει διπλὴ κατεύθυνση. Ὅταν κοιτάζει πρὸς τὰ πάνω, πρὸς τὸν Πρῶτο Θεό, σκέφτεται καὶ παίρνει τὶς Ἰδέες. Ὅταν ὅμως στρέφεται πρὸς τὰ κάτω, γίνεται ὁ δημιουργὸς τοῦ κόσμου.
• Ὁ Τρίτος Θεός (Ὁ Κόσμος): Εἶναι τὸ ἴδιο τὸ ὑλικὸ σύμπαν, τὸ ὁποῖο παίρνει μορφή, ζωὴ καὶ ψυχὴ χάρη στὴν ἐνέργεια τοῦ Δευτέρου Θεοῦ.

Ἡ Ὕλη καὶ ἡ Διπλή Ψυχὴ τοῦ Ἀνθρώπου

Γιὰ τὸν Νουμήνιο, ἡ ὕλη εἶναι αἰώνια, ἄτακτη καὶ ἀποτελεῖ τὴν πηγὴ τοῦ κακοῦ. Αὐτὸς ὁ ἔντονος δυισμὸς ἐπηρεάζει ἄμεσα καὶ τὴν ἀνθρώπινη φύση. Ὁ φιλόσοφος διδάσκει ὅτι ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχει μία, ἀλλὰ δύο ψυχές:

1. Μία λογικὴ ψυχή, ποὺ εἶναι θεϊκὴ καὶ στρέφεται πρὸς τὸν κόσμο τῶν Ἰδεῶν.
2. Μία ἄλογη ψυχή, ποὺ εἶναι δεμένη μὲ τὸ σῶμα, τὰ πάθη καὶ τὴ φθορά.

«Μωυσῆς Ἀττικίζων»

Ὁ Νουμήνιος πίστευε ὅτι οἱ μεγάλοι ἀρχαῖοι λαοί, ὅπως οἱ Αἰγύπτιοι, οἱ Μάγοι τῆς Περσίας, οἱ Βραχμᾶνες καὶ οἱ Ἰουδαῖοι,δίδασκαν τὴν ἲδια ἀλήθεια ὅπως καὶ οἱ (μεταγενέστεροι τους) Ἕλληνες. Ἔμεινε μάλιστα παροιμιώδης ἡ φράση του: «Τί γάρ ἐστι Πλάτων ἢ Μωυσῆς ἀττικίζων;» (Τί ἄλλο εἶναι δηλαδὴ ὁ Πλάτωνας, παρὰ ἕνας Μωυσῆς ποὺ μιλάει ἀττικὰ ἑλληνικά;). Μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο ὑποστήριζε ὅτι ἡ πλατωνικὴ φιλοσοφία καὶ ἡ ἑβραϊκὴ σοφία λένε στὴν πραγματικότητα τὸ ἴδιο πρᾶγμα.

Ἡ Γέφυρα πρὸς τὸν Πλωτῖνο

Ἡ σκέψη τοῦ Νουμηνίου ἄνοιξε τὸν δρόμο γιὰ τὸν Πλωτῖνο, τὸν ἱδρυτὴ τοῦ Νεοπλατωνισμοῦ. Ἡ τριαδικὴ δομὴ τοῦ Νουμηνίου (Πρῶτος Θεός, Δημιουργός, Κόσμος) μεταμορφώθηκε ἀπό τὸν Πλωτῖνο στὶς Τρεῖς Ὑποστάσεις (τὸ Ἕν, ὁ Νοῦς, ἡ Ψυχή). Ἡ συγγένεια τῶν ἰδεῶν τους ἦταν τόσο μεγάλη, ποὺ οἱ ἐχθροὶ τοῦ Πλωτίνου στὴ Ρώμη τὸν κατηγόρησαν ὅτι ἔκλεβε τὶς θεωρίες τοῦ Νουμηνίου, ἀναγκάζοντας τοὺς μαθητές του νὰ γράψουν ὁλόκληρα βιβλία γιὰ νὰ ἀποδείξουν τὴν πρωτοτυπία του. Ὡστόσο, τὸ ΕΝ τοῦ Πλωτὶνου δὲν εἶναι ὁ Θεός‒Νοῦς τοῦ Νουμὴνιου γιατὶ βρίσκεται πέραν κάθε διαχωρισμοῦ μεταξὺ Ὑποκειμένου‒Ἀντικειμένου, ἄρα ἀποτελεῖ "κάτι" τὸ ΑΡΡΗΤΟ.