Απὸ τὸν ΕΝΩΧ στὸν ΜΕΤΑΤΡΟΝ. Ἡ θεοποίηση στὸν Ἰουδαϊσμό.
Ὑπάρχει εὐρέως διαδομένη ἡ ἀντίληψη ὅτι ἦταν ἀδιανόητη ἡ θεοποίηση ἀνθρώπων στὸν Ἰουδαϊσμὸ τῆς Ἀρχαιότητας. Ὅμως αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές.
Δέν θὰ ἀναφερθῶ στὴ γνωστὴ διήγηση τοῦ Δανιὴλ περὶ ΥΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ὡς οὐρἀνιου ὄντος, ἀλλὰ στὸν ΕΝΩΧ.
Διαβάζουμε στὴ Γένεση 5:24 γιὰ τὴν ΑΓΓΕΛΟΠΟΙΗΣΗ τουλάχιστον τοῦ Ἐνώχ στοὺς οὐρανούς :
«Περιεπάτησε ὁ Ἐνὼχ μετὰ τοῦ Θεοῦ, καὶ δὲν εὑρίσκετο πλέον, διότι μετέθεσεν αὐτὸν ὁ Θεός.»
Ἡ ἀσάφεια αὐτοῦ τοῦ χωρίου ἔδωσε λαβὴ γιὰ πολλὲς ἑρμηνεῖες.
Ἔτσι γύρω στὸ 200πΧ ἡ Ἀποκαλυπτικὴ Γραμματεία τῶν ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ τῆς ΠΔ καὶ εἰδικῶς στὸ Α΄ Βιβλίο τοῦ Ἐνώχ παρουσιάζει τὸν ΕΝΩΧ ὡς ΟΥΡΑΝΙΟ ΟΝ ταξιδιώτη τῶν Οὐρανῶν ,γραμματέα τοῡ Θεοῦ,
γνώστη τῶν μυστηρίων τῆς Δημιουργίας,
ΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀγγέλων.
Ἀργότερα στὸ Γ΄ Βιβλίο τοῦ Ἐνώχ (5ος–6ος αἰ. μ.Χ.) ἐμφανίζεται ἡ πιο ἐντυπωσιακὴ ἐξέλιξη:
ὁ Ενώχ μεταμορφώνεται στὸν αρχάγγελο ΜΕΤΑΤΡΟΝ (Metatron< μετὰ τοῦ θρόνου ),ἀποκτᾶ τεράστια δόξα,κάθεται σὲ οὐράνιο θρόνο,ἀποκαλεῖται ἀκόμη καὶ «ὁ μικρὸς Γιαχβέ» (ὄχι ἐπειδὴ εἶναι ἴσος μὲ τὸν Θεό, ἀλλὰ ὡς ὁ ἀνώτατος ἀντιπρόσωπός Του).
Αὐτὴ εἶναι ἡ πλησιέστερη μορφὴ σὲ αὐτὸ ποὺ ἀποκαλεῖται "θεοποίηση" τοῦ Ἐνώχ.
Ἀπὸ ποῦ προῆλθε αὐτὴ ἡ ιδέα τῆς "ΘΕΟΠΟΙΗΣΗΣ" ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΝΤΟΣ;
Στὸν Ἰουδαϊσμό τῆς Δεύτερης Περιόδου τοῦ Ναοῦ ὑπῆρχε ἔντονο ἐνδιαφέρον γιὰ οὐράνιες ἀποκαλύψεις καὶ ἀγγέλους, λόγῳ τῶν πολιτικῶν συμφορῶν τοῦ Ἰσραήλ καὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ Προφητισμοῦ (οἱ Προφητεῖες γιὰ τὸ μεγαλεῖο τοῦ Ἰσραὴλ δὲν ἐπαληθευτηκαν) καὶ ἴσως λόγῳ τῆς ἐπαφῆς μὲ τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία ἡ ὁποία ἐξεταζε τὸ πρόβλημα τοῦ πῶς ἀπὸ τὸ Ἓν προέκυψαν τὰ Πολλά.
Πολλοὶ μελετητὲς βλέπουν ἐπίσης ὁμοιότητες μεταξὺ τοῦ Ἐνὼχ καὶ τοῦ μυθικοῦ σοφοῦ τῆς ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑΣ Enmeduranki, βασιλιᾶ τῆς Σιππάρ, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἀνέβηκε στοὺς θεούς καὶ ἔλαβε μυστική γνώση.
Ἄλλοι εἰδικοὶ τὸν συνδέουν μὲ τὸν ΠΡΩΤΑΝΘΡΩΠΟ τοῦ ΖΩΡΟΑΣΤΡΙΣΜΟΥ τὸν Gayōmart (Γκαγιομάρτ ή Kayomart).
Ποιὸς εἶναι ὁ Gayōmart;
Σύμφωνα μὲ τὰ περσικὰ θρησκευτικὰ κείμενα ὁ Gayōmart εἶναι ὁ Πρῶτος Ἄνθρωπος ποὺ δημιούργησε ὁ Ἀχούρα Μάζδα καὶ εἶναι ἕνα φωτεινό, ουράνιο ὄν, τοῦ ὁποίου ἡ ζωή συνδέεται μὲ ὁλόκληρη τὴ δημιουργία καὶ ὅταν πεθαίνει ἀπὸ τὴν ἐπίθεση τοῦ Ἀριμάν, ἀπὸ τὸ σῶμα του γεννιοῦνται τὰ μέταλλα ἐνῶ ἀπὸ τὸν σπόρο του προέρχεται τὸ πρῶτο ἀνθρώπινο ζευγάρι.Δηλαδή ο θάνατός του γίνεται ἡ ἀρχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας.
Τελικὰ ὅποια κι ἂν εἶναι ἡ καταγωγὴ τῆς θεοποίησης τοῦ Ενωχ (στὴν πραγματικότητα πρόκειται μᾶλλον γιὰ ΑΓΓΕΛΟΠΟΙΗΣΗ) αὐτὴ δὲν ἐμφανίστηκε ξαφνικά, ἀλλὰ ἐξελίχθηκε ἐπὶ πολλούς αἰῶνες: ἀπὸ τὴ σύντομη ἀναφορὰ τῆς Γένεσης, στὴν Ἀποκαλυπτικὴ λογοτεχνία τῶν ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ καὶ τέλος στὴ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ μυστικιστικὴ παράδοση ὅπου ταυτίζεται μὲ τὸν ΜΕΤΑΤΡΟΝ.
Πάντως αὐτὴ ἡ ἐξέλιξη τῆς ἰδέας περὶ Ἐνὼχ εἶναι ἡ ἀποδειξη ὅτι ἡ θεοποιηση ἢ ἀγγελοποίηση Ἀνθρώπων ΔΕΝ ἦταν κάτι τὸ ἀδιανόητο στὸν Ισραήλ τῆς Ἀρχαιότητας καὶ τοῦ πρώιμου Μεσαίωνα.
