Ο "ΜΙΚΡΟΣ ΓΙΑΧΒΕ". Απὸ τὸν ΕΝΩΧ στὸν ΜΕΤΑΤΡΟΝ.— Ἡ "θεοποίηση" στὸν Ἰουδαϊσμό.
Ὑπάρχει εὐρέως διαδομένη ἡ ἀντίληψη ὅτι ἦταν ἀδιανόητη ἡ θεοποίηση ἀνθρώπων στὸν Ἰουδαϊσμὸ τῆς Ἀρχαιότητας, δηλ. ἡ μεταμὀρφωση ἀνθρώπινων ὄντων σὲ οὐράνια ὄντα.
Ὅμως αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Δέν θὰ ἀναφερθῶ βεβαίως στὴ γνωστὴ διήγηση τοῦ Δανιὴλ περὶ ΥΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ὡς οὐρἀνιου ὄντος, ἀλλὰ στὸν ΕΝΩΧ.
Διαβάζουμε στὴ Γένεση 5:24 γιὰ τὴν "ΑΓΓΕΛΟΠΟΙΗΣΗ" {τουλάχιστον} τοῦ Ἐνώχ στοὺς οὐρανούς : «καὶ εὐηρέστησεν Ἐνὼχ τῷ Θεῷ, καὶ οὐχ ηὑρίσκετο, ὅτι μετέθηκεν αὐτὸν ὁ Θεός» {=Περπἀτησε ὁ Ἐνὼχ μαζὶ μὲ τὸν Θεό καὶ δὲν βρέθηκε πιὰ, διότι τὸν μετέθεσεν αὐτὸν ὁ Θεός}. [ΣΗΜΕΙΩΣΗ: τὸ ἐδάφιο ἀνάγεται στὴν λεγὸμενη Πηγὴ τοῦ ΙΕΡΑΤΙΚΟΥ ΚΩΔΙΚΑ, δηλ. περὶ τὸν 5ο αἰ.πΧ]
Ἡ ἀσάφεια αὐτοῦ τοῦ χωρίου ἔδωσε λαβὴ γιὰ πολλὲς ἑρμηνεῖες στοὺς ἑπόμενους αἰῶνες.
Ἔτσι γύρω στὸ 200πΧ ἡ Ἀποκαλυπτικὴ Γραμματεία τῶν ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ εἰδικῶς τὸ Α΄ Βιβλίο τοῦ Ἐνώχ παρουσιάζει τὸν ΕΝΩΧ ὡς ΟΥΡΑΝΙΟ ΟΝ, ὡς ταξιδιώτη τοῦ Οὐρανοῦ , ὡς γραμματέα τοῡ Θεοῦ, ὡς γνώστη τῶν μυστηρίων τῆς Δημιουργίας καὶ τελικὰ ὠς ΜΕΣΟΛΑΒΗΤΗ μεταξὺ Θεοῦ καὶ ἀγγέλων.
Ἀρκετοὺς αἰῶνες ἀργότερα στὸ Γ΄ Βιβλίο τοῦ Ἐνώχ (5ος–6ος αἰ. μ.Χ.) ἐμφανίζεται ἡ πιο ἐντυπωσιακὴ ἐξέλιξη:
ὁ Ενώχ μεταμορφώνεται στὸν Ἀρχάγγελο ΜΕΤΑΤΡΟΝ (מֶטָטְרוֹן (Metatron < μετὰ τοῦ θρόνου), ἀποκτᾶ τεράστια δόξα, κάθεται σὲ οὐράνιο θρόνο, ἀποκαλεῖται ἀκόμη καὶ «Ο ΜΙΚΡΟΣ ΓΙΑΧΒΕ » יהוה הקטן (YHWH ha-Qatan,
(ὄχι ἐπειδὴ εἶναι ἴσος μὲ τὸν Θεό, ἀλλὰ ὡς ὁ ἀνώτατος ἀντιπρόσωπός Του).
Αὐτὴ εἶναι ἡ πλησιέστερη μορφὴ σὲ αὐτὸ ποὺ ἀποκαλεῖται "θεοποίηση" τοῦ Ἐνώχ.
Ἀπὸ ποῦ ὄμως προῆλθε αὐτὴ ἡ ιδέα τῆς "ΘΕΟΠΟΙΗΣΗΣ" ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΝΤΟΣ;
Στὸν Ἰουδαϊσμό τῆς Δεύτερης Περιόδου τοῦ Ναοῦ ὑπῆρχε ἔντονο ἐνδιαφέρον γιὰ οὐράνιες ἀποκαλύψεις καὶ ἀγγέλους, λόγῳ τῶν πολιτικῶν συμφορῶν τοῦ Ἰσραήλ καὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ Προφητισμοῦ (οἱ Προφητεῖες γιὰ τὸ μεγαλεῖο τοῦ Ἰσραὴλ δὲν ἐπαληθευτηκαν) καὶ ἴσως λόγῳ τῆς ἐπαφῆς μὲ τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφία ἡ ὁποία ἐξεταζε τὸ πρόβλημα τοῦ πῶς ἀπὸ τὸ Ἓν προέκυψαν τὰ Πολλά.
Πολλοὶ μελετητὲς βλέπουν ἐπίσης ὁμοιότητες μεταξὺ τοῦ Ἐνὼχ καὶ τοῦ μυθικοῦ σοφοῦ τῆς ΜΕΣΟΠΟΤΑΜΙΑΣ Enmeduranki, βασιλιᾶ τῆς Σιππάρ τῶν ΣΟΥΜΕΡΙΩΝ ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἀνέβηκε στοὺς θεούς καὶ ἔλαβε μυστική γνώση.
Ἄλλοι εἰδικοὶ συνδέουν τήν "θεοποίηση" τοῦ Ἐνὼχ μὲ τὸν ΠΡΩΤΑΝΘΡΩΠΟ τοῦ ΖΩΡΟΑΣΤΡΙΣΜΟΥ, τὸν Gayōmart (Γκαγιομάρτ ή Kayomart).
Σύμφωνα μὲ τὰ περσικὰ θρησκευτικὰ κείμενα ὁ Gayōmart εἶναι ὁ Πρῶτος Ἄνθρωπος ποὺ δημιούργησε ὁ Ἀχούρα Μάζδα καὶ εἶναι ἕνα φωτεινό, ουράνιο ὄν, τοῦ ὁποίου ἡ ζωή συνδέεται μὲ ὁλόκληρη τὴ δημιουργία καὶ ὅταν πεθαίνει ἀπὸ τὴν ἐπίθεση τοῦ Ἀριμάν, ἀπὸ τὸ σῶμα του γεννιοῦνται τὰ μέταλλα ἐνῶ ἀπὸ τὸν σπόρο του προέρχεται τὸ πρῶτο ἀνθρώπινο ζευγάρι. Δηλαδή ο θάνατός τοῦ ΠΡΩΤΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΚΑΓΙΟΜΑΡΤ γίνεται ἡ ἀπαρχὴ τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας.
Τελικὰ ὅποια κι ἂν εἶναι ἡ καταγωγὴ τῆς "θεοποίησης" τοῦ Ἐνώχ (στὴν πραγματικότητα πρόκειται μᾶλλον γιὰ ΑΓΓΕΛΟΠΟΙΗΣΗ) δηλ. ἡ ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΕΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΟΝΤΟΣ ΣΕ ΟΥΡΑΝΙΟ ΟΝ, αὐτὴ δὲν ἐμφανίστηκε ξαφνικά, ἀλλὰ ἐξελίχθηκε ἐπὶ πολλούς αἰῶνες: ἀπὸ τὴ σύντομη ἀναφορὰ τῆς Γένεσης, στὴν Ἀποκαλυπτικὴ λογοτεχνία τῶν ΑΠΟΚΡΥΦΩΝ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ καὶ τέλος στὴ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ μυστικιστικὴ παράδοση ὅπου ταυτίζεται μὲ τὸν ΜΕΤΑΤΡΟΝ.
Πάντως αὐτὴ ἡ ἐξέλιξη τῆς ἰδέας περὶ Ἐνὼχ εἶναι ἡ ἀποδειξη ὅτι ἡ θεοποιηση ἢ ἀγγελοποίηση Ἀνθρώπων ΔΕΝ ἦταν κάτι τὸ ἀδιανόητο στὸν Ισραήλ τῆς Ἀρχαιότητας καὶ τοῦ πρώιμου Μεσαίωνα.
—————
ΥΓ. ἀργὀτερα ὁ ΓΝΩΣΤΙΚΙΣΜΟΣ προχώρησε ἕνα βῆμα παραπέρα ὐποστηρίζοντας ὅτι ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΕΝΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΟΝ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑ ΕΣΤΩ ΚΙ ΑΝ ΓΙΝΕΙ ΟΥΡΑΝΙΟ, παρὰ μόνο ΑΝ ΕΝΑ ΟΥΡΑΝΙΟ ΟΝ ΕΝΣΑΡΚΩΘΕΙ "οὐδεὶς ἀναβέβηκεν εἰς τὸν οὐρανὸν εἰ μὴ ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ὁ ὢν ἐν τῷ οὐρανῷ " {ΙΩ.3, 13}
