Ποῦ ἀπέτυχαν οἱ Προσωκρατικοί.

Οἱ Προσωκρατικοί φιλόσοφοι ἀπέτυχαν κυρίως στὸ ὅτι δὲν κατάφεραν νὰ καταλήξουν σὲ μιὰ κοινή, ἐπαληθεύσιμη ἀλήθεια γιὰ τὴν ἀρχὴ τοῦ κόσμου, δὲν μπόρεσαν νὰ ἑρμηνεύσουν τὴ φύση μὲ τρόπο ἐπαρκῆ καὶ καθολικό, καθὼς ἐπίσης καὶ στὸ ὅτι παραμέλησαν τὸν ἄνθρωπο καὶ τὴν ἠθική.

Ἂν καὶ ἔθεσαν τὰ θεμέλια τοῦ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ, ἡ ἀποτυχία τους ἐντοπίζεται στοὺς ἀκόλουθους τομείς:

1. Ἀδυναμία ἐπαρκοῦς ἑρμηνείας τῆς φύσης

• Τὸ παράδοξο τῆς μεταβολῆς: Δὲν μπόρεσαν νὰ ἐξηγήσουν πῶς καὶ γιατί ἡ πρωταρχικὴ ὕλη ἀλλάζει μορφὲς γιὰ νὰ δημιουργήσει τὴν ποικιλία τοῦ κόσμου.
• Φιλοσοφικὸ ἀδιέξοδο: Ὁ Ἡράκλειτος ἔβλεπε μόνο μιὰ ἀσταμάτητη ροὴ χωρὶς σταθερότητα, ἐνῶ ὁ Παρμενίδης, γιὰ νὰ σώσει τὴ λογική, ἰσχυρίστηκε ὅτι ἡ κίνηση καὶ ἡ μεταβολὴ στὴ φύση εἶναι ἁπλὲς ψευδαισθήσεις τῶν αἰσθήσεων.
• Ὑπερβολικὴ ἁπλούστευση: Προσπάθησαν νὰ ἐξηγήσουν τὴν πολυπλοκότητα τοῦ σύμπαντος ἀναγάγοντάς τα ὅλα σὲ ἕνα καὶ μόνο στοιχεῖο, ἀφήνοντας ἀναπάντητα τὰ πρακτικὰ ἐρωτήματα γιὰ τὰ φυσικὰ καὶ βιολογικὰ φαινόμενα.
• Ἔλλειψη σκοπιμότητας: Περιέγραφαν τὴ φύση σὰν μιὰ μηχανὴ ποὺ κινεῖται ἀπὸ τυχαῖες δυνάμεις, χωρὶς νὰ μποροῦν νὰ ἐξηγήσουν τὴν ἁρμονία τοῦ κόσμου, κάτι ποὺ ἀνάγκασε τοὺς μεταγενέστερους νὰ εἰσαγάγουν τὴν ἔννοια τοῦ «Νοῦ» {ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ, ΠΛΑΤΩΝ}  καὶ τοῦ σκοποῦ (τελολογία—ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ).

2. Δογματικὲς καὶ ἀντικρουόμενες θεωρίες

• Ἔλλειψη κοινοῦ ἐδάφους: Κάθε φιλόσοφος πρότεινε μιὰ ἐντελῶς διαφορετικὴ «πρώτη ἀρχή» (νερό, ἀέρας, φωτιά).
• Ἀποτέλεσμα: Ἡ ἀδυναμία τους νὰ συμφωνήσουν δημιούργησε σύγχυση καὶ ὁδήγησε τοὺς Σοφιστὲς στὸ συμπέρασμα ὅτι ἡ ἀπόλυτη ἀλήθεια εἶναι ἀδύνατο νὰ βρεθεῖ (σκεπτικισμός).

3. Ἀπουσία ἐπιστημονικῆς ἐπαλήθευσης

• Ἐνορατικὲς θεωρίες: Οἱ ὑποθέσεις τους δὲν μποροῦσαν νὰ ἐλεγχθοῦν μὲ τὰ μέσα τῆς ἐποχῆς, ὥστε νὰ ἐπαληθευτοῦν πειραματικά, παραμένοντας στὸ ἐπίπεδο τῆς θεωρητικῆς εἰκασίας καὶ τῶν ΕΝΟΡΑΤΙΚΩΝ σκἐψεων μακρυὰ ἀπὸ τὸν ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΙΜΟ κόσμο  (πχ.τίποτα δὲν ὑπάρχει στὸν ἐμπειρικὸ κόσμο ποὺ νὰ μᾶς δείχνει ὅτι ὅλα ἀποτελοῦνται ἀπὸ τὴν ἴδια οὐσία, ἢ ὅτι ὑπάρχουν ἄπειροι κόσμοι)

4. Παραμέληση τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῆς κοινωνίας

• Φυσιοκεντρισμός: Τὸ ἐνδιαφέρον τους ἦταν στραμμένο ἀποκλειστικά στὰ ἄστρα καὶ στὰ στοιχεῖα τῆς φύσης.
• Κοινωνικὸ κενό: Ἀγνόησαν ὑπαρξιακὰ ζητήματα, ὅπως ἡ δικαιοσύνη, ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ ἀνθρώπινη συμπεριφορά, ἕνα κενὸ ποὺ ἦρθε νὰ καλύψει ἀργότερα ὁ ΣΩΚΡΑΤΗΣ, στρέφοντας τὴ φιλοσοφία ἀπὸ τὸν οὐρανὸ στὴ γῆ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Οἰ Προσωκρατικοὶ ἂν καὶ ὑπῆρξαν οἱ δημιουργοὶ τῆς μεγαλὐτερης ἐπιστημονικῆς ἐπανάστασης στὴν ἰστορία τοῦ Πνεύματος (ἐπιζητῶντας νὰ ἐξηγήσουν τὸν κόσμο μὲ βάση τὸν ὀρθὸ λόγο κι ὂχι τὸν μῦθο) ἀπέτυχαν στὰ ἑξῆς·

α)  νὰ  βροῦν ποιὰ εἶναι ἡ ΠΡΩΤΗ ΑΡΧΗ τοῦ Παντός (σταθερὸ κοσμικὸ αἴτιο)  καί β) νὰ ΕΡΜΗΝΕΥΣΟΥΝ τὴν Φύση.