Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΛΗΘΕΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΡΟΔΟΣΤΑΥΡΟΥΣ.
1. ΟΙ ΠΡΟΔΡΟΜΟΙ. ΕΡΜΗΤΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΚΑΜΠΑΛΑ.
Βασικὸς θεμέλιος λίθος τοῦ Ροδοσταυρισμοῦ, ὑπῆρξε ὁ ἀναγεννησιακὸς Ἑρμητισμὸς καὶ ἡ Χριστιανικὴ Καμπάλα. Ἡ μετάφραση τοῦ Corpus Hermeticum ἀπὸ τὸν Μαρσίλιο Φιτσίνο (Marsilio Ficino) στὴν Πλατωνικὴ Ἀκαδημία τῆςΦλωρεντίας τῶν Μεδίκων τὸν 15ο αἰῶνα καὶ ἡ ἐνσωμάτωση τῆς ἑβραϊκῆς Καμπάλα (=Μυστικιστικῆς Παρἀδοσης) ἀπὸ τὸν Τζοβάνι Πίκο ντέλα Μιράντολα (Giovanni Pico della Mirandola) δημιούργησαν ἕνα νέο φιλοσοφικὸ πλαίσιο.
Σὲ αὐτὸ τὸ πλαίσιο, ὁ ἄνθρωπος ἀντιμετωπίζεται ὡς μικρόκοσμος τοῦ σύμπαντος, δηλ. ὡς «μέγας μάγος» (magus), ἱκανὸς νὰ κατανοήσει καὶ νὰ ἐπιδράσει στοὺς νόμους τοῦ σύμπαντος μέσω τῆς φυσικῆς μαγείας, τῆς ἀστρολογίας καὶ τῆς ἀλχημείας. Ἡ σύνθεση αὐτὴ προσέφερε στὸν μετέπειτα Ροδοσταυρισμὸ τὴ μεταφυσικὴ πεποίθηση ὅτι ἡ βαθιὰ γνώση τῆς Φύσης ὁδηγεῖ στὴ θεϊκὴ φώτιση καὶ τὴ γενικὴ μεταρρύθμιση τῆς ἀνθρωπότητας.
2. Ο ΤΖΩΝ ΝΤΗ.
Κεντρικὴ θέση μεταξὺ τῶν προδρόμων τοῦ Ροδοσταυρισμοῦ κατέχει ὁ Ἄγγλος μαθηματικός, ἀστρονόμος καὶ ἀποκρυφιστὴς John Dee (1527–1608). Ἡ Yates στὸ θεμελιακὸ σὺγγραμμα της γιὰ τόν "ΡΟΔΟΣΤΑΥΡΙΚΟ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ" θεωρεῖ τὸν Dee ὡς τὸν ἄμεσο πνευματικὸ πατέρα τῶν ροδοσταυρικῶν ἰδεῶν.
Τὸ ἔργο του Monas Hieroglyphica (1564) παρουσιάζει ἕνα σύνθετο γεωμετρικὸ καὶ ἀστρολογικὸ σύμβολο, τὴν Ἱερογλυφικὴ Μονάδα, ἡ ὁποία συμπυκνώνει τὴν ἑνότητα τοῦ κόσμου, τὴν ἀλχημεία καὶ τὰ μαθηματικά.
Ἡ Yates ἐπισημαίνει ὅτι ὁ Dee συνδύασε τὴν ἑρμητικὴ μαγεία μὲ τὶς ἐφαρμοσμένες μαθηματικὲς ἐπιστῆμες, προαναγγέλλοντας τὴ ροδοσταυρικὴ ἐπιδίωξη γιὰ μιὰ «νέα φιλοσοφία» ποὺ θὰ ἕνωνε τὴ θρησκεία μὲ τὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα.
Ἐπιπλέον, τὰ ταξίδια τοῦ Dee στὴν Κεντρικὴ Εὐρώπη, καὶ ἰδιαίτερα στὴν αὐλὴ τοῦ αὐτοκράτορα Ροδόλφου Β΄ στὴν Πράγα, λειτούργησαν ὡς καταλύτης γιὰ τὴ διάδοση αὐτῶν τῶν ἰδεῶν στὸν γερμανόφωνο χῶρο, ὅπου λίγες δεκαετίες ἀργότερα θὰ ἐκδίδονταν τὰ ροδοσταυρικὰ μανιφέστα (βλ. παρακάτω).
3. Ο ΠΑΡΑΚΕΛΣΟΣ.
Ἕνας ἀκόμη καθοριστικὸς πρόδρομος, τὸν ὁποῖο ἀναδεικνύει ἡ Yates, εἶναι ὁ Ἑλβετὸς ἰατρὸς καὶ ἀλχημιστὴς Παράκελσος (Paracelsus, 1493–1541). Ὁ Παράκελσος ἀπέρριψε τὸν σχολαστικισμὸ καὶ τὴν παραδοσιακὴ ἰατρικὴ τοῦ ΓΑΛΗΝΟΥ, προτείνοντας μιὰ νέα προσέγγιση βασισμένη στὴν παρατήρηση τῆς φύσης, τὴν χημεία (ἰατροχημεία) καὶ τὴν ἀλχημικὴ μεταστοιχείωση.
Ἡ ἐπίδρασή του στὸν Ροδοσταυρισμὸ εἶναι ἐμφανὴς στὴν ἔμφαση ποὺ δίνουν τὰ Ροδοσταυρικὰ Μανιφέστα στὴ δωρεὰν θεραπεία τῶν ἀσθενῶν καὶ στὴν ἀντίληψη τῆς ἀλχημείας ὄχι ὡς μέσου πλουτισμοῦ, ἀλλὰ ὡς ἱερῆς τέχνης γιὰ τὴν ἀνακούφιση τοῦ ἀνθρώπινου πόνου καὶ τὴν πνευματικὴ κάθαρση.
4. Ο ΤΖΟΡΝΤΑΝΟ ΜΠΡΟΥΝΟ.
Τὸ κίνημα τοῦ Ροδοσταυρισμοῦ ἐπίσης συνδέεται μὲ τὴ δράση τοῦ Ἰταλοῦ φιλοσόφου Giordano Bruno (1548–1600).
Ὁ Bruno, βαθιὰ ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὸν Ἑρμητισμὸ καὶ τὴν τέχνη τῆς μνήμης, περιόδευσε στὴν Εὐρώπη κηρύσσοντας μιὰ παγκόσμια θρησκευτικὴ καὶ φιλοσοφικὴ μεταρρύθμιση. Σύμφωνα μὲ τὴν Yates, ὑπάρχουν ἰσχυρὲς ἐνδείξεις ὅτι ὁ Bruno ἵδρυσε στὴ Γερμανία μυστικοὺς κύκλους φιλοσόφων, τοὺς λεγόμενους «Giordanisti», στοὺς ὁποίους προωθοῦνταν ἡ ἀνεξιθρησκία, ἡ ἀντίθεση στὸν δογματισμὸ καὶ ἡ ἑρμητικὴ θεώρηση τοῦ σύμπαντος. Οἱ κύκλοι αὐτοὶ προετοίμασαν τὸ ἔδαφος γιὰ τὴν ἰδέα μιᾶς ἀόρατης ἀδελφότητας σοφῶν, ὅπως αὐτὴ περιγράφεται στὰ ροδοσταυρικὰ κείμενα.
5. ΤΟ ΠΑΛΑΤΙΝΑΤΟ.
Τέλος, ὁ Ροδοσταυρισμὸς βρῆκε πρόσφορο ἔδαφος ἀνἀπτυξης στὸ πολιτικὸ καὶ πολιτισμικὸ πλαίσιο τῆς αὐλῆς τοῦ Ροδόλφου Β΄ στὴν Πράγα καὶ τῆς αὐλῆς τοῦ Φρειδερίκου Ε΄ τοῦ Παλατινάτου στὴ Χαϊδελβέργη.
Ἡ Πράγα τοῦ Ροδόλφου Β΄ εἶχε καταστεῖ τὸ παγκόσμιο κέντρο τῆς ἀλχημείας, τῆς ἀστρονομίας καὶ τοῦ ἀποκρυφισμοῦ, φιλοξενώντας μορφὲς ὅπως ὁ Tycho Brahe, ὁ Johannes Kepler καὶ ὁ Michael Maier. Αὐτὴ ἡ ὄσμωση μεταξὺ ἐπιστημονικῆς ἀναζήτησης, ἀλχημικοῦ συμβολισμοῦ καὶ προτεσταντικοῦ οὐμανισμοῦ δημιούργησε τὶς ἰδεολογικὲς προϋποθέσεις γιὰ τὴν ἔκρηξη τοῦ ροδοσταυρικοῦ κινήματος.
6. ΤΑ ΡΟΔΟΣΤΑΥΡΙΚΑ ΜΑΝΙΦΕΣΤΑ.
Ἡ δημόσια ἐμφάνιση τοῦ κινήματος συνδέεται ἄρρηκτα μὲ τὴν κυκλοφορία τῶν τριῶν παρακάτω ἀνώνυμων κειμένων στὴ Γερμανία κατὰ τὴ δεκαετία τοῦ 1610.
—Fama Fraternitatis (1614):
Ἐκδόθηκε στὸ Κάσσελ καὶ περιγράφει τὸν βίο τοῦ θρυλικοῦ ἱδρυτῆ τοῦ τάγματος, Κρίστιαν Ρόζενκροϊτς (Christian Rosenkreuz). Τὸ κείμενο καλεῖ τοὺς λογίους τῆς Εὐρώπης σὲ μία «καθολικὴ μεταρρύθμιση» τῆς γνώσης καὶ τῆς κοινωνίας.
—Confessio Fraternitatis (1615):
Συμπληρώνει τὸ πρῶτο μανιφέστο καὶ ἐπεκτείνει τὶς φιλοσοφικὲς θέσεις τοῦ τάγματος. Προαναγγέλλει μία νέα ἐποχὴ φωτισμοῦ ποὺ θὰ ἀνατρέψει τὶς παλαιὲς δογματικὲς ἀντιλήψεις.
—Ὁ Χημικὸς Γάμος τοῦ Κρίστιαν Ρόζενκροϊτς (1616):
Ἀποτελεῖ ἕνα ἀλληγορικὸ μυθιστόρημα ποὺ ἀποδίδεται στὸν Γερμανὸ θεολόγο Γιόχαν Βάλεντιν Ἀντρέε (Johann Valentin Andreae). Περιγράφει τὴν πνευματικὴ μύηση τοῦ ἥρωα μέσω ἀλχημικῶν συμβόλων.
Οἱ Ροδόσταυροι τῶν Ἀνωνύμων Μανιφέστων δὲν ἦταν ἁπλῶς μία μυστικιστικὴ ἀδελφότητα, ἀλλὰ ἐκφραστὲς τῆς πνευματικῆς ἀναταραχῆς πρὶν ἀπὸ τὸν Τριακονταετῆ Πόλεμο. Ἐπιδίωξαν τὴ σύζευξη τοῦ Προτεσταντισμοῦ μὲ τὴν ἔρευνα τῆς Φύσης σέ μιὰ ΕΝΩΜΕΝΗ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΗ ΕΥΡΩΠΗ μέ κέντρο τὸ Παλατινᾶτο τοῦ ΦΡΕΙΔΕΡΙΚΟΥ Ε’.
Ἀπέτυχαν ὅμως στὰ πανευρωπαϊκά τους σχέδια καὶ μετὰ τὴν ὑπογραφὴ τῆς ΣΥΝΘΗΚΗΣ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1648) κατέφυγαν στὴν ΑΓΓΛΙΑ ὅπου βρῆκαν προστασία στοὺς κόλπους τοῦ Πρακτικοῦ ΤΕΚΤΟΝΙΣΜΟΥ ὡς ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΙ ἢ ἀποδεκτοὶ Τέκτονες, ἐπηρεάζοντας ἀποφασιστικὰ μέ τὶς ἰδέες τους τὸ τεκτονικὸ κίνημα.
Ἡ σύγχρονη ἱστοριογραφία, μὲ πρωτοπόρο τὴν προαναφερθεῖσα ἱστορικὸ Φράνσις Γέιτς (Frances Yates), ἀναγνωρίζει πιὰ τὸν Ροδοσταυρισμὸ ὡς γέφυρα ἀνάμεσα στὴν Ἀναγέννηση καὶ τὸν Διαφωτισμό.
———
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.
—Dickson, D. R. (1998). The Tessera of Antilia: Utopian Brotherhoods & Secret Societies in the Early Seventeenth Century. Λέιντεν: Brill.
—Edighoffer, R. (1995). Les Rose-Croix et la crise de la conscience européenne au XVIIe siècle. Παρίσι: Dervy.
—French, Peter J., John Dee: The World of an Elizabethan Magus, Routledge, 1972.
—McIntosh, C. (1997). The Rosicrucians: The History, Mythology, and Rituals of an Esoteric Order. Γιορκ Μπίτς: Samuel Weiser.
—Yates, Frances A., (1964( Giordano Bruno and the Hermetic Tradition, University of Chicago Press, 1964.
—Yates, F. A. (1972). The Rosicrucian Enlightenment. Λονδίνο: Routledge & Kegan Paul.
