Η ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΥΣ (Δαρδάνου- Ὠγύγου- Δευκαλίωνος)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ.

 Ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ παράδοση  διασώζει  τὴ μνήμη τριῶν μεγάλων Κατακλυσμῶν ΚΑΤΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΣ τους , ΔΑΡΔΑΝΟΥ—ΩΓΥΓΟΥ—ΔΕΥΚΑΛΙΩΝΟΣ, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦν σημαντικὰ κεφάλαια τῆς ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ  προϊστορικῆς μυθολογίας.  Οἱ Κατακλυσμοὶ αύτοὶ δὲν εἶναι ἁπλῶς μυθολογικὲς διηγήσεις, ἀλλὰ παραδόσεις ποὺ συνδέουν τὴ συλλογικὴ μνήμη τῶν κατοίκων τοῦ ΑΙΓΑΙΟΥ μὲ μεγάλες φυσικὲς καταστροφές,.γεωλογικὲς μεταβολὲς καὶ μετακινήσεις πληθυσμῶν ποὺ ἀνάγονται στὴν ἐποχὴ τῆς τήξης {=λιώσιμου} τῶν τελευταίων ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ.

1. Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΡΔΑΝΟΥ.

Ὁ παλαιότερος Κατακλυσμὸς τῆς ἑλληνικῆς παραδόσεως συνδέεται μὲ τὸν Δάρδανο, γενάρχη τῶν Τρώων καὶ ἱδρυτὴ τῆς Δαρδανίας. Σύμφωνα μὲ τὴν μυθολογικὴ παράδοση, μία μεγάλη θαλάσσια μεταβολὴ ἔπληξε τὴν περιοχή τῆς Σαμοθράκης καὶ τοῦ βορείου Αἰγαίου, ἀναγκάζοντας τὸν Δάρδανο νὰ μετακινηθῇ πρὸς τὴν ἀπέναντι μικρασιατικὴ ἀκτή, ὅπου ἵδρυσε τὸ βασίλειό του.

Κατὰ τὴν παράδοση αὐτή, ἡ διάνοιξη τῶν στενῶν τοῦ Βοσπόρου ἐπέτρεψε τὴν ἐπικοινωνία τῶν δύο θαλασσίων λεκανῶν  καὶ τὰ ὕδατα τοῦ Εὐξείνου Πόντου εἰσῆλθαν πρὸς τὸ Αἰγαῖο διὰ τῶν στενῶν, προκαλῶντας μεγάλες μεταβολὲς στὸ θαλάσσιο περιβάλλον. Ἡ σύνδεση αὐτὴ παραμένει ἀντικείμενο ἐπιστημονικῆς συζητήσεως καὶ παρουσιάζει ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὴν ἑρμηνεία αὐτῆς τῆς  πανάρχαιας  παραδόσης.

" οἱ δὲ Σαμόθρᾳκες ἱστοροῦσι πρὸ τῶν παρὰ τοῖς ἄλλοις γενομένων κατακλυσμῶν ἕτερον ἐκεῖ μέγαν γενέσθαι, τὸ μὲν πρῶτον τοῦ περὶ τὰς Κυανέας στόματος ῥαγέντος, μετὰ δὲ ταῦτα τοῦ Ἑλλησπόντου. τὸ γὰρ ἐν τῷ Πόντῳ πέλαγος λίμνης ἔχον τάξιν μέχρι τοσούτου πεπληρῶσθαι διὰ τῶν εἰσρεόντων ποταμῶν, μέχρι ὅτου διὰ τὸ πλῆθος παρεκχυθὲν τὸ ῥεῦμα λάβρως ἐξέπεσεν εἰς τὸν Ἑλλήσποντον καὶ πολλὴν μὲν τῆς Ἀσίας τῆς παρὰ θάλατταν ἐπέκλυσεν, οὐκ ὀλίγην δὲ καὶ τῆς ἐπιπέδου γῆς ἐν τῇ Σαμοθρᾴκῃ θάλατταν ἐποίησε" {ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη Ε΄ 47)

[ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Οἱ Σαμοθρᾶκες διηγοῦνται ὅτι, πρὶν ἀπὸ τοὺς Κατακλυσμοὺς ποὺ ἔγιναν στὶς ἄλλες περιοχές, συνέβη ἐκεῖ ἕνας ἄλλος μεγάλος Κατακλυσμός. Ἀρχικὰ προκλήθηκε ἀπὸ τὸ ἄνοιγμα τοῦ περάσματος στὶς Κυανέες Πέτρες {=Βόσπορος} καὶ ἔπειτα ἀπὸ τὸ ἄνοιγμα τοῦ Ἑλλησπόντου. Διότι ἡ θάλασσα τοῦ Εὐξεὶνου Πόντου, ποὺ τότε εἶχε τὴ μορφὴ λίμνης, γέμιζε συνεχῶς ἀπὸ τὰ ποτάμια ποὺ ἔρρεαν μέσα σὲ αὐτήν, ὥσπου, ἐξαιτίας τῆς μεγάλης ποσότητος τοῦ νεροῦ, ξεχείλισε καὶ τὸ ὁρμητικὸ ρεύμα ἐκχύθηκε μὲ βία στὸν Ἑλλήσποντο. Ἔτσι κατέκλυσε μεγάλο μέρος τῶν παραθαλάσσιων περιοχῶν τῆς Ἀσίας, ἐνῶ καὶ στὴ Σαμοθρᾴκη ἕνα σημαντικὸ τμῆμα τῆς πεδινῆς γῆς μεταβλήθηκε σὲ θάλασσα. ]

Καί:

"τὸν Εὔξεινον μὴ ἔχειν πρότερον τὸ κατὰ Βυζάντιον στόμα͵ τοὺς δὲ ποταμοὺς βιάσασθαι καὶ ἀνοῖξαι τοὺς εἰς αὐτὸν ἐμβάλλοντας͵ εἶτ᾽ ἐκπεσεῖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν Προποντίδα καὶ τὸν Ἑλλήσποντον" {ΣΤΡΑΒΩΝ, Γεωγραφικά, Α’ , 3,4}

[ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:

Ὁ Εὔξεινος Πόντος δὲν εἶχε παλαιότερα τὸ πέρασμα ποὺ βρίσκεται στὸ Βυζάντιο. Οἱ ποταμοὶ ποὺ χύνονταν μέσα σ᾿ αὐτὸν, μὲ τὴν ὁρμὴ τῶν νερῶν τους, διέσπασαν τὸ ἔδαφος καὶ ἄνοιξαν τὴ δίοδο. Στὴ συνέχεια τὰ νερὰ ξεχύθηκαν στὴν Προποντίδα καὶ στὸν Ἑλλήσποντο.]

2. Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΩΓΥΓΟΥ.

Δεύτερος στὴν ἀρχαία παράδοση ἱστορεῖται ὁ Κατακλυσμὸς τοῦ Ὠγύγου, τοῦ πανάρχαιου βασιλέως τῆς Ἀττικοβοιωτίας. Οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς τὸν θεωροῦσαν ὡς  τὸν παλαιότερο Κατακλυσμὸ ποὺ εἶχε γνωρίσει ὁ ἑλλαδικὸς κόσμος, πρὶν τὸν γνωστὸ Κατακλυσμὸ τοῦ Δευκαλίωνος.

Ἡ καταστροφὴ ἀπὸ τὸν Κατακλυσμὸ αύτὸ περιγράφεται τόσο μεγάλη, ὥστε ἡ Ἀττικὴ  ἐρημώθηκε καὶ χρειάστηκε μεγάλο χρονικὸ διάστημα γιὰ νὰ ἀποκατασταθεῖ ἡ ζωή. Ἀπὸ τὴν παράδοση αὐτὴ προέρχεται καὶ ἡ λέξη «ὠγύγιος», ποὺ δηλώνει τὸ πανάρχαιο καὶ τὸ ἀρχαιότατο.

Ὁ Κατακλυσμὸς τοῦ Ὠγύγου ἔλαβε σημαντικὴ θέση στὴν ἀρχαία χρονογραφία, ἐπειδὴ θεωρήθηκε ὅριο μεταξὺ μιᾶς ἀρχαιότερης ἐποχῆς καὶ τῆς ἀρχῆς νέων γενεῶν ἀνθρώπων.

"πρῶτος παρ’Ἀθηναίοις μνημονεύεται Ὤγυγος, καθ’ ὅν παρ’ Ἕλλησιν ὁ μέγας καὶ παλαιὸς ἱστορεῖται κατακλυσμός..

Μετὰ δὲ Ὤγυγον διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ πολλὴν φθοράν φασιν ἀβασίλευτον διαμεῖναι τὴν νῦν Ἀττικὴν μέχρι Κέκροπος ἔτη ρϟ’ {=108}

(ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ, ΑΠΟΣΠ.ΧΡΟΝΙΚΩΝ, Α, LXXXIV, LXXXV).

3. Ο ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΟΣ ΤΟΥ ΔΕΥΚΑΛΙΩΝΟΣ.

Ὁ γνωστότερος καὶ πληρέστερα διασωζόμενος Κατακλυσμὸς στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ γραμματεία εἶναι ἐκεῖνος τοῦ Δευκαλίωνος. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, ὁ Ζεὺς ἀποφάσισε νὰ καταστρέψει τὸ διεφθαρμένο γένος τῶν ἀνθρώπων μὲ μεγάλη πλημμύρα. Ὁ Δευκαλίων, υἱὸς τοῦ Προμηθέως, καὶ ἡ Πύρρα σώθηκαν μέσα σὲ λάρνακα, ἡ ὁποία περιπλανήθηκε στὰ νερὰ καὶ τελικὰ προσάραξε στὸν Παρνασσό. Μετὰ τὴν ὑποχώρηση τῶν ὑδάτων, οἱ δύο διασωθέντες ἔγιναν οἱ γενάρχες τοῦ νέου ἀνθρωπίνου γένους.

Ἰδιαίτερο γεωγραφικὸ ἐνδιαφέρον παρουσιάζει ἡ παράδοση ποὺ συνδέει τὸν Κατακλυσμὸ αὐτὸ  μὲ τὴ Θεσσαλία καὶ συγκεκριμἐνα μὲ τὴ διάρρηξη τῶν Θεσσαλικῶν ὀρέων καὶ τὴ δημιουργία τῆς κοιλάδος τῶν Τεμπῶν, γεγονὸς ποὺ ἔδωσε μυθολογικὸ ὑπόβαθρο στὴν ἐρμηνεία αὐτῆς τῆς μεγάλης φυσικῆς μεταβολῆς.

"τότε τὰ κατὰ Θεσσαλίαν ὄρη διέστη"  (ΗΡΟΔΟΤΟΣ, 7,120)  & "τὴν Θεσσαλίην λὸγος ἐστὶ τὸ παλαιὸν εἶναι λίμνην.." ( ΗΡΟΔΟΤΟΣ, 7,129).

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ.

Οἱ τρεῖς Κατακλυσμοὶ τοῦ Δαρδάνου, τοῦ Ὠγύγου καὶ τοῦ Δευκαλίωνος ἀποτελοῦν τρεῖς διαφορετικὲς ἑλληνικὲς παραδόσεις γιὰ γεωλογικὰ συμβάντα ποὺ συνδέονται μὲ τὴν ΑΝΟΔΟ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΗΣ, τῆς προελθούσης ἐκ τῆς ΤΗΞΕΩΣ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΠΑΓΕΤΩΝΩΝ , ἡ ὁποία ἔλαβε χώρα κατὰ τὴν  περίοδο μεταξὺ 12000 —8.000 πΧ.*

Τὸ ὅτι διατηρήθηκε μιὰ τόσο πανάρχαια  μνήμη στοὺς κατοίκους τοῦ ΑΙΓΑΙΟΥ, μεταδιδόμενη ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ ἀπὸ ΠΑΠΠΟΥ ΣΕ ΕΓΓΟΝΟ  (φτάνοντας μέχρι τοὺς ἑλληνιστικοὺς συγγραφεῖς) δεἰχνει ὅτι ὐφίσταται ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ στούς κατοίκους τοῦ ἑλληνικοῦ χώρου τουλάχιστον τὰ τελευταῖα 10.000 χρόνια..

————

*ὁ πρῶτος ποὺ ἔγραψε περὶ τῆς ἀρχαίας ἑλληνικῆς παράδοσης ποὺ κατονομάζει ΠΟΛΛΟΥΣ Κατακλυσμούς, ἦταν ὁ συγγραφέας τοῦ παρόντος ἄρθρου, τὸ ὀποῖο ἀποτελεῖ περίληψη τῆς σχετικῆς ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ του στὸ Α’ Συνέδριο τῆς "Λέσχης Ἐπιστημὸνων τοῦ Μονάχου" τὸ 1994 στὸ ΟΛΣΤΑΝΤ τῆς Βαυαρίας, μὲ τίτλο "ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ—ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ/ HELLINISCHE MYTHOLOGIE- VORGESCHICHTE"  {βλ.φωτό}.

Μετὰ 30 χρόνια προκλὴθηκε ἐνδιαφέρον γιὰ τὸ ἐν λόγῳ θέμα τῶν ΚΑΤΑΚΛΥΣΜΩΝ σὲ διάφορους ΘΕΤΙΚΟΥΣ ἐπιστήμονες (ἀστρονὸμους, γεωλόγους, φυσικούς κλπ) οἰ ὀποῖοι ὅμως ἔχοντας ἄγνοια τῆς ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΡΙΤΙΚΗΣ τῶν κειμένων, χρονολογοῦν μυθολογικὲς ἀναφορὲς  λαμβάνοντας άστρονομικὰ δεδομένα τὰ ὁποῖα ὅμως συχνὰ  ἀποτελοῦν ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΕΣ κατασκευὲς ἢ χρονολογοῦν λεπτομερῶς γεωλογικὲς ἀνακατατάξεις  ἀκόμα κι ὄταν τὰ κείμενα  ποὺ τὶς ἀναφέρουν δέν ἐπιτρέπουν κάτι τέτοιο λὸγῳ τῆς ἐλαχιστότητας τῶν πληροφοριῶν ποὺ διασώζουν...

 Πάντως ἡ γενικὴ εἰκόνα τῆς τήξης τῶν τελευταίων Παγετὼνων καὶ άνόδου τῆς στάθμης τῶν ὐδάτων εἶναι ἡ ἑξῆς:

—26.500–19.000 χρόνια πρίν: Τὸ λεγόμενο Τελευταῖο Παγετωνικὸ Μέγιστο (Last Glacial Maximum). Οἱ παγετῶνες βρίσκονται στὴ μέγιστη ἔκτασή τους. Ἡ στάθμη τῆς θάλασσας εἶναι περίπου 120–130 μέτρα χαμηλότερα ἀπὸ τὴ σημερινή.

—19.000 χρόνια πρίν: Ἀρχίζει ἡ γενικὴ τήξη τῶν παγετώνων καὶ ἡ ἄνοδος τῆς στάθμης τῶν θαλασσῶν.

—14.600–14.300 χρόνια πρίν: Συμβαίνει ἡ πρώτη μεγάλη καὶ ταχύτατη ἄνοδος τῆς στάθμης (γνωστὴ ὡς Meltwater Pulse 1A). Μέσα σὲ περίπου 500 χρόνια ἡ θάλασσα ἀνεβαίνει περίπου 16–20 μέτρα.

—11.700 χρόνια πρίν: Ἀρχίζει τὸ Ὁλόκαινο, ἡ σημερινὴ θερμὴ γεωλογικὴ περίοδος.

—11.000–8.000 χρόνια πρίν: Συνεχίζεται ἡ ταχεία ἄνοδος τῆς θάλασσας, μὲ πλημμύρες παράκτιων πεδιάδων σὲ ὅλο τὸν κόσμο.

—8.200–7.000 χρόνια πρίν: Ἡ ἄνοδος ἐπιβραδύνεται, ἀλλὰ συνεχίζεται.

—6.000–4.000 χρόνια πρίν: Ἡ στάθμη προσεγγίζει τὰ σημερινὰ ἐπίπεδα.

 _______

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ-ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΗΓΕΣ.

Ἀπολλόδωρος, Βιβλιοθήκη.

Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις.

Στράβων, Γεωγραφικά.

Διόδωρος Σικελιώτης, Ἱστορικὴ Βιβλιοθήκη.

Ηροδοτος, Ιστορία, 7.