ΤΟ "ΠΛΟΙΟ ΤΟΥ ΘΗΣΕΑ" & ΤΑ ΑΝΑΠΑΝΤΗΤΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΑΣ.

Ἀπὸ τὴν ἑλληνικὴ  ἀρχαιότητα μέχρι σήμερα, ὁ ἄνθρωπος προσπαθεῖ νὰ καταλάβει τὸν κόσμο, τὸν ἑαυτό του καὶ τὴ θέση του μέσα σ’ αὐτόν. Ἡ φιλοσοφία γεννήθηκε, σὲ μεγάλο βαθμό, ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀνάγκη: ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία νὰ ρωτήσουμε ὄχι μόνο «πῶς;», ἀλλὰ κυρίως «γιατί;». Ὑπάρχουν ἐρωτήματα ποὺ δὲν ἔχουν ὀριστικὴ ἀπάντηση καὶ ἴσως δὲν θὰ ἀποκτήσουν ποτέ. Ὡστόσο, αὐτὰ ἀκριβῶς εἶναι ποὺ κάνουν τὴ φιλοσοφικὴ σκέψη τόσο συναρπαστική.

—Ὑπάρχει ἀντικειμενικὴ ἀλήθεια καὶ μπορεῖ ἡ νόηση μου νὰ τὴν ἀντιληφθεῖ ;

Ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ βασικὰ φιλοσοφικὰ ἐρωτήματα εἶναι τὸ ἂν ὑπάρχει μία πραγματικότητα ἀνεξάρτητη ἀπὸ τὶς ἀντιλήψεις μας. 

Ὁ Πλάτων, μὲ τὴν  περίφημη Ἀλληγορία τοῦ Σπηλαίου  στήν  "Πολιτεία", παρουσίασε τὴν ἄποψη ὅτι οἱ ἄνθρωποι μπορεῖ νὰ θεωροῦν πραγματικότητα αὐτὸ ποὺ βλέπουν, χωρὶς νὰ γνωρίζουν ὅτι ὑπάρχει κάτι βαθύτερο καὶ πιὸ ἀληθινὸ πίσω ἀπὸ τὰ φαινόμενα 

 Ἔλεγαν ἀργότερα οἱ ΣΚΕΠΤΙΚΟΙ τῆς Ἀκαδημίας·

Ἓνας κόκκος ἄμμου δὲν εῑ̓́ναι σωρός.Δύο κόκκοι ἐπίσης ὄχι. Οὐτε τρεῖς.Ἂν συνεχίσουμε, ὅμως, κάποια στιγμή ἔχουμε ἕναν σωρό. Ποιὸς ἀκριβῶς κόκκος ἔκανε τὴ διαφορά;

( Ἤ διαφορετικὰ 2500 χρόνια ἀργότερα ὁ Ρἀσελ διερωτήθηκε· 

Σὲ ἕνα χωριὸ ὑπάρχει κουρέας ποὺ ξυρίζει ὅσους δὲν ξυρίζουν τὸν ἑαυτό τους. Ξυρίζει ο κουρέας τὸν ἑαυτό του;—Ὅ,τι καὶ νὰ ἀπαντήσουμε ὀδηγεῖ σὲ ἀντίφαση).

—Ὑπάρχει ἐλεύθερη βούληση;

Πιστεύουμε συνήθως ὅτι μποροῦμε νὰ ἐπιλέγουμε ἐλεύθερα. Ἀλλὰ οἱ ἐπιλογές μας ἐπηρεάζονται ἀπὸ τὰ γονίδιά μας, τὴν ἀνατροφή μας, τὶς ἐμπειρίες μας, τὸ περιβάλλον καὶ τὴ λειτουργία τοῦ ἐγκεφάλου μας.

Ἂν κάθε σκέψη καὶ κάθε πράξη μας προκαλεῖται ἀπὸ προηγούμενες αἰτίες (καὶ μάλιστα σὲ μιὰ ἀτέρμονη σειρά)  τότε ἡ ἐλεύθερη βούληση εἶναι πραγματικὴ ἢ ἁπλῶς μία αἴσθηση; Καὶ ἂν δὲν εἴμαστε πραγματικὰ ἐλεύθεροι, τί σημαίνει αὐτὸ γιὰ τὴν εὐθύνη καὶ τὴν ἠθική μας;

—Τί εἶναι τὸ καλὸ καὶ τὸ κακό;

Ὑπάρχουν πράξεις ποὺ εἶναι ἀντικειμενικὰ σωστὲς ἢ λανθασμένες; Ἢ ἡ ἠθικὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κοινωνία, τὴν ἐποχὴ καὶ τὸν πολιτισμό;

Γιὰ παράδειγμα, ἂν μία πράξη σώζει πέντε ἀνθρώπους ἀλλὰ προκαλεῖ τὸν θάνατο ἑνός, εἶναι ἠθικὰ σωστό νὰ τὴν κάνουμε; Δηλ. ὁ Σκοπὸς ἁγιάζει τὰ Μέσα ;

Τέτοια διλήμματα δείχνουν ὅτι ἡ ἠθικὴ δὲν εἶναι πάντοτε τόσο ἁπλῆ ὅσο φαίνεται.

—Γιατί ὑπάρχει Κάτι κι ὂχι Τίποτα;

Ἴσως τὸ βαθύτερο ἀπὸ ὅλα τὰ μεταφυσικὰ ἐρωτήματα εἶναι: γιατί ὑπάρχει τὸ σύμπαν;

Θὰ μποροῦσε νὰ μὴν ὑπάρχει τίποτα ἀπολύτως; Καὶ ἂν ναί, γιατί ὑπάρχει τελικὰ κάτι; Ἂν τὸ σύμπαν ἔχει αἰτία, τί προκάλεσε αὐτὴ τὴν αἰτία; Καὶ ἂν δὲν ἔχει αἰτία, πῶς μποροῦμε νὰ κατανοήσουμε μία ὕπαρξη χωρὶς ἀρχική αἰτία;

Οἱ Ἀρχαῖοι Ἕλληνες διερωτῶντο·

Πῶς γὶνεται τὰ πάντα νὰ ἀποτελοῦν μιὰ Ἑνότητα (ΕΝ ΤΟ ΠΑΝ=τὸ σύμπαν διέπεται ἀπὸ τὴν ἴδια ὑλοενέργεια ) καὶ ταυτοχρὸνως τὰ  ΠΟΛΛΑ ὄντα νὰ διατηροῦν τὴν ταυτότητα (=ἐνότητα) τους; Καὶ τέλος, στὸ Σύμπαν, γιατί ὑπάρχουν ΑΥΤΟΙ οἱ συγκεκριμένοι.φυσικοὶ νὸμοι κι ὄχι ἂλλοι; 

—Ὑπἀρχει θεὸς καὶ ποιὰ ἡ πηγὴ τοῦ Κακοῦ;

Τὸ ἐρώτημα γιὰ τὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ ἀπασχολεῖ τὴ φιλοσοφία ἐδῶ καὶ χιλιάδες χρόνια. Ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα ποὺ προσπαθοῦν νὰ ἀποδείξουν ὅτι ὑπάρχει Θεός, ὅπως τὸ ἐπιχείρημα τῆς πρώτης αἰτίας, ἀλλὰ καὶ ἐπιχειρήματα ἐναντίον τῆς ὕπαρξής του.

Ἕνα ἀπὸ τὰ δυσκολότερα προβλήματα εἶναι τὸ πρόβλημα τοῦ Κακοῦ: ἂν ὑπάρχει ἕνας παντοδύναμος καὶ πανάγαθος Θεός, γιατί ὑπάρχουν ὁ πόνος, ἡ ἀδικία καὶ τὸ κακό;

Τί ἀπὸ τὰ δυὸ συμβαίνει· 

ὁ  Θεὸς εἶναι δημιουργὸς τοῦ Κακοῦ, 

ἢ τὸ Κακὸ εἶναι θεός ;

—Τί σημαίνει νὰ εἶσαι ὁ ἴδιος ἄνθρωπος;

 Ποιὰ ἡ σημασία τῆς Συνείδησης τῆς Ταυτότητας;

Ἂν ἀλλάξουν σταδιακὰ τὰ κύτταρα τοῦ σώματός μας, οἱ σκέψεις μας, οἱ πεποιθήσεις μας καὶ ὁ χαρακτήρας μας, τί εἶναι αὐτὸ ποὺ παραμένει καὶ μᾶς κάνει «ἐμᾶς»;

Τὸ περίφημο Παράδοξο τοῦ "Πλοίου τοῦ Θησέα" θέτει ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ πρόβλημα.  Ἂν ἀντικαταστήσουμε ἕνα-ἕνα ὅλα τὰ κομμάτια ἑνὸς πλοίου, εἶναι στὸ τέλος τὸ ἴδιο πλοῖο; Καὶ ἂν μὲ τὰ παλιὰ κομμάτια κατασκευάσουμε ἕνα δεύτερο πλοῖο, ποιὸ ἀπὸ τὰ δύο εἶναι τὸ πραγματικὸ;

—Τί εἶναι ὁ χρόνος;

Ὁ χρόνος φαίνεται τόσο αὐτονόητος, ὥστε σπάνια σκεφτόμαστε τί πραγματικὰ εἶναι. Ὑπάρχει ἀνεξάρτητα ἀπὸ ἐμᾶς; Τὸ παρελθὸν ἔχει πάψει νὰ ὑπάρχει, τὸ μέλλον δὲν ἔχει ἀκόμη ὑπάρξει καὶ τὸ παρὸν διαρκεῖ μόλις μία στιγμή.

Ἂν ὅμως ὁ χρόνος ρέει, τί σημαίνει ἡ ροὴ τοῦ χρόνου; Καὶ ἂν τὸ μέλλον ὑπάρχει ἤδη μὲ κάποιον τρόπο, εἶναι πραγματικὰ ἐλεύθερες οἱ ἐπιλογές μας; 

Τελικὰ ὁ χρὸνος εἶναι  ΜΗ ἀντιστρεπτὸς ταυτιζόμενος μὲ τὰ ὄντα ἢ ὄχι;

—Ποιὸ εἶναι τὸ νόημα τῆς ζωῆς;

Ἴσως αὐτὸ εἶναι τὸ πιὸ προσωπικὸ φιλοσοφικὸ ἐρώτημα. Ὑπάρχει κάποιο ἀντικειμενικὸ νόημα στὴν ἀνθρώπινη ὕπαρξη ἢ πρέπει ἐμεῖς οἱ ἴδιοι νὰ δημιουργήσουμε —ἑκάστοτε—νόημα;

Μερικοὶ φιλόσοφοι θεώρησαν ὅτι τὸ νόημα συνδέεται μὲ τὴν ἀρετή, ἄλλοι μὲ τὴν ἐλευθερία, τὴν ἀγάπη ἢ τὴ δημιουργία. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἡ πιὸ δύσκολη πιθανότητα: ἡ ζωὴ νὰ μὴν ἔχει κάποιο προκαθορισμένο νόημα, διότι τὸ νόημα ὡς τέτοιο.πρἐπει νὰ βρίσκεται ΕΚΤΟΣ τῆς ζωῆς..

—Τί συμβαίνει ὅταν πεθαίνουμε;

Ὁ θάνατος δημιουργεῖ ἕνα ἀκόμη θεμελιῶδες ἐρώτημα. Τί γίνεται μὲ τὴ συνείδησή μας ὅταν σταματήσει νὰ λειτουργεῖ τὸ σῶμα;

Ὑπάρχει ψυχὴ ποὺ συνεχίζει νὰ ὑπάρχει; Ὑπάρχει κάποια μορφὴ ζωῆς μετὰ τὸν θάνατο; Ἢ ἡ συνείδηση παύει ὁριστικὰ νὰ ὑπάρχει; Ἡ φιλοσοφία μπορεῖ νὰ ἐξετάσει τὰ ἐπιχειρήματα γύρω ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἐρωτήματα, ἀλλὰ δὲν διαθέτει μία ἀποδεδειγμένη τελικὴ ἀπάντηση.

Ἐπίλογος

Τὰ σπουδαιότερα φιλοσοφικὰ ἐρωτήματα  εἶναι πάντοτε αὐτὰ ποὺ ΔΕΝ μποροῦμε νὰ λύσουμε. Εἶναι ἐκεῖνα ποὺ μᾶς ἀναγκάζουν νὰ ξανασκεφτοῦμε ὅσα θεωροῦμε δεδομένα.

Ἴσως ἡ φιλοσοφία νὰ μὴν ὑπάρχει γιὰ νὰ μᾶς δώσει ὅλες τὶς ἀπαντήσεις, ἀλλὰ γιὰ νὰ μᾶς μάθει νὰ θέτουμε καλύτερα ἐρωτήματα. Καὶ κάποιες φορὲς, ἕνα καλὸ ἐρώτημα μπορεῖ νὰ εἶναι πιὸ σημαντικὸ ἀπὸ μία βέβαιη ἀπάντηση.

 

 Σὲ κάθε περίπτωση ἰσχὐει τὸ ρηθέν τοῦ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ·  "Εἰ μὲν φιλοσοφητέον, φιλοσοφητέον· εἰ δὲ μὴ φιλοσοφητέον, φιλοσοφητέον· πάντως ἄρα φιλοσοφητέον."

{=Ἂν πρέπει νὰ φιλοσοφοῦμε, τότε πρέπει νὰ φιλοσοφοῦμε. Ἂν δὲν πρέπει νὰ φιλοσοφοῦμε, τότε καὶ πάλι πρέπει νὰ φιλοσοφοῦμε —γιὰ νὰ δείξουμε τὴν μὴ ἀναγκαιὀτητα τῆς φιλοσοφίας—Τελικά, σὲ κάθε περίπτωση, εἶναι ἀναγκαῖο νὰ φιλοσοφοῦμε).

.