ΤΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ ΑΙΝΙΓΜΑ ΤΗΣ Β’ ΠΡΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΣ.
Α. Η ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ.
Ἡ Β΄ πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολὴ ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ πολυσυζητημένα καὶ αἰνιγματικὰ κείμενα τῆς Καινῆς Διαθήκης. Ἐνῶ ἡ γνησιότητα τῆς Α΄ πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολῆς θεωρεῖται ἀδιαμφισβήτητη ἀπὸ τὴ διεθνῆ βιβλικὴ κριτική, ἡ δεύτερη ἐπιστολὴ ἔχει διχάσει τοὺς ἐρευνητές, καθότι πολλοὶ εἰδικοὶ τὴν θεωροῦν ψευδεπίγραφη, ἔργο ἑνὸς μαθητῆ τοῦ Παύλου γιὰ τοὺς ἑξῆς λόγους·
1) Τὸ παράδοξο τῆς λογοκλοπῆς:
Περίπου τὸ 1/3 τῆς Β΄ ἐπιστολῆς συμπίπτει λεκτικὰ μὲ τὴν Α΄ ἐπιστολή. Για τοὺς κριτικούς, εἶναι ἀδιανόητο ὁ ἴδιος συγγραφέας νὰ ἀντιγράφει τόσο πιστὰ τὸν ἑαυτό του μέσα μὲ σύντομο χρονικὸ διάστημα. Αὐτὸ παραπέμπει σὲ πλαστογράφο ποὺ προσπαθεῖ νὰ μιμηθεῖ τὸ ὕφος τοῦ Ἀποστόλου.
2) Νέες ἐσχατολογικὲς ἀντιλήψεις :
Στὴν Α΄ ἐπιστολὴ ἡ Δευτέρα Παρουσία παρουσιάζεται ὡς αἰφνίδια, «ὡς κλέπτης ἐν νυκτί» (Α΄ Θεσ. 5,2). Στὴν Β΄ ἐπιστολὴ εἰσάγεται ἕνα σαφὲς χρονοδιάγραμμα μὲ ἱστορικὰ προαπαιτούμενα (Β΄ Θεσ. 2,3). Αὐτὴ ἡ θεολογικὴ διαφορὰ θεωρεῖται ἀσυμβίβαστη γιὰ τὸν ἴδιο συγγραφέα καὶ δείχνει ὅτι εἶχε ἤδη ξεκινήσει νὰ ὐφίσταται στὴν Ἐκκλησία τὸ πρόβλημα τῆς "ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ".
3) Ἡ «ὕποπτη» ὑπογραφή:
Στὸ τέλος (Β΄ Θεσ. 3,17), ὁ συγγραφέας τονίζει: «Ὁ ἀσπασμὸς τῇ ἐμῇ χειρὶ Παύλου, ὅ ἐστιν σημεῖον ἐν πάσῃ ἐπιστολῇ». Ἡ ἔντονη αὐτὴ προσπάθεια "αὐτοσύστασης" θεωρεῖται κλασικὸ τέχνασμα τῶν μεταγενέστερων πλαστογράφων τῆς ἀρχαιότητας γιὰ νὰ προλάβουν τυχὸν ὑποψίες.
4) Νέο Λεξιλόγιο μὴ ὑπάρχον στὶς ἄλλες παύλειες ἐπιστολές
Ὑπάρχουν 28 λέξεις— κἀποιες μὲ σημαντικὸ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ περιεχόμενο—ποὺ δὲν ἀπαντοῦν πουθενὰ ἀλλοῦ στὸν Παῦλο (π.χ. ἀποστασία, μυστήριον ἀνομίας, κατέχον, υἱὸς ἀπωλείας, ἄνομος).
Ἀπὸ τὴν ἂλλη μεριά, οἱ ὑποστηρικτὲς τῆς γνησιότητας ἀντιτείνουν τὰ ἑξῆς:
α) Ἡ Ἀρχαία Παράδοση:
Ἡ ἐπιστολὴ ἔγινε ἀδιαμφισβήτητα δεκτή ἀπὸ τὴν πρώιμη Ἐκκλησία. Περιλαμβάνεται στὸν Κανόνα τοῦ Μαρκίωνα (140 μ.Χ.) καὶ στὸν Μουρατόρειο Κανόνα (180 μ.Χ.), ἐνῶ ἀναφέρεται ἀπὸ τὸν Πολύκαρπο καὶ τὸν Ἰγνάτιο. Ἡ ἀρχαία Ἐκκλησία, ποὺ ἦταν αὐστηρὴ μὲ τὰ κείμενα, δὲν ἐξέφρασε ποτὲ ἀμφιβολία.
β) Ἡ ἑρμηνεία τῆς ὑπογραφῆς:
Ἡ διευκρίνιση γιὰ τὴν ἰδιόχειρη ὑπογραφὴ ἦταν ἀναγκαία προστασία, καθὼς στὸ ἴδιο τὸ κείμενο (Β΄ Θεσ. 2,2) ἀναφέρεται ὅτι κυκλοφοροῦσαν ἤδη πλαστὲς ἐπιστολὲς στὸ ὄνομα τοῦ Παύλου.
Β. Η ΝΕΑ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ—Ο ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΑΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΚΑΤΕΧΩΝ.
Διαβάζουμε στὸ πρωτὸτυπο κείμενο·
<μή τις ὑμᾶς ἐξαπατήσῃ κατὰ μηδένα τρόπον· ὅτι ἐὰν μὴ ἔλθῃ ἡ ἀποστασία πρῶτον καὶ ἀποκαλυφθῇ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντικείμενος καὶ ὑπεραιρόμενος ἐπὶ πάντα λεγόμενον Θεὸν ἢ σέβασμα, ὥστε αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὡς Θεὸν καθίσαι, ἀποδεικνύντα ἑαυτὸν ὅτι ἐστὶ Θεός. Οὐ μνημονεύετε ὅτι ἔτι ὢν πρὸς ὑμᾶς ταῦτα ἔλεγον ὑμῖν; καὶ νῦν τὸ κατέχον οἴδατε, εἰς τὸ ἀποκαλυφθῆναι αὐτὸν ἐν τῷ ἑαυτοῦ καιρῷ· τὸ γὰρ μυστήριον ἤδη ἐνεργεῖται τῆς ἀνομίας, μόνον ὁ κατέχων ἄρτι ἕως ἐκ μέσου γένηται· καὶ τότε ἀποκαλυφθήσεται ὁ ἄνομος....> {Β’ ΘΕΣΣ.2,3‒8}
[ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ·
Ἂς μὴ σᾶς ἐξαπατήσει κανένας μὲ κανέναν τρόπο· διότι δὲν θὰ ἔλθει ἐκεῖνη ἡ ἡμέρα, ἐὰν πρῶτα δὲν ἔλθει ἡ ἀποστασία καὶ δὲν ἀποκαλυφθεῖ ὁ ἄνθρωπος τῆς ἁμαρτίας, ὁ υἱὸς τῆς ἀπωλείας, ὁ ἀντιτιθέμενος καὶ ὑπερυψούμενος πάνω ἀπὸ κάθε λεγόμενον θεὸ ἢ ἀντικείμενον σεβασμοῦ, ὥστε νὰ καθίσει στὸν ναὸ τοῦ Θεοῦ σὰν Θεός, παρουσιάζοντας τὸν ἑαυτόν του ὅτι εἶναι Θεός.
Δὲν θυμᾶστε ὅτι, ἐνῷ ἤμουν ἀκόμη μαζί σας, αὐτὰ σᾶς ἔλεγα; Καὶ τώρα γνωρίζετε ἐκεῖνο ποὺ τὸν συγκρατεῖ, ὥστε νὰ ἀποκαλυφθῇ αὐτὸς στὸν δικό του καιρό· διότι τὸ μυστήριο τῆς ἀνομίας ἤδη ἐνεργεῖ· μόνον ἐκεῖνος ποὺ τώρα τὸ συγκρατεῖ θὰ συνεχίσει νὰ τὸ συγκρατεῖ, ἕως ὅτου ἀπομακρυνθεῖ ἀπὸ τὴ μέση· καὶ τότε θὰ ἀποκαλυφθεῖ ὁ ἄνομος…]
Τὸ θεολογικὸ κέντρο τῆς ἐπιστολῆς (κεφ. 2) εἰσάγει δύο ΝΕΟΥΣ μυστηριώδεις ὅρους— ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΠΟΥΘΕΝΑ ΑΛΛΟΥ ΣΤΟΝ ΠΑΥΛΟ— καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἑρμηνευτεῖ διαφορετικὰ ἀπὸ τοὺς εἰδικούς:
Ὁ Ἄνθρωπος τῆς Ἀνομίας: Ἡ ἀντίθεη προσωπικότητα τῶν Ἐσχάτων, ἡ ὁποία στὴν ἐκκλησιαστικὴ παράδοση ταυτίζεται μὲ τὸν Ἀντίχριστο.
Τὸ Κατέχον (οὐδέτερο) / Ὁ Κατέχων (ἀρσενικό): Ἡ δύναμη ἢ τὸ πρόσωπο ποὺ συγκρατεῖ καὶ καθυστερεῖ τὴν ἐμφάνιση τοῦ κακοῦ.
Ἡ γνωστότερη ἑρμηνεἰα τῶν ἀνωτἐρω εἶναι ἡ ἑξῆς·
Ἄνθρωπος τῆς Ἀνομίας =Κάποιος Ρωμαῖος Αὐτοκράτορας (π.χ. Νέρων ἢ Καλιγούλας).
Τὸ Κατέχον= Ἡ Ρωμαϊκὴ Αὐτοκρατορία (Pax Romana).
[ΠΑΡΕΚΒΑΣΗ:
Ἐπειδὴ ὁ συγγραφέας ἀναφέρεται σὲ γεγονότα τῆς ΕΠΟΧΗΣ του ,γι αὐτὸ καὶ ΑΜΕΛΗΣΕ ΝΑ ΤΑ ΕΞΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΜΑΣ —ἐνῶ θυμίζει ὅτι τὰ εἶχε πεῖ διὰ ζώσης στοὺς τότε παραλῆπτες τῆς ἐπιστολῆς του, δηλ. ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο "ΚΑΤΕΧΩΝ", ὁ ΕΜΠΟΔΙΖΩΝ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ κλπ.
Ἐκτὸς ἐὰν κάνει λόγο γιὰ ΠΡΟΦΟΡΙΚΕΣ ἐξηγήσεις ἐπειδὴ οἰ ἐσχατολογικὲς ἰδέες τῆς Β’ ΘΕΣΣ. δέν ὑπάρχουν ἀλλοῦ στὸν Παῦλο, ὁπότε ἔπρεπε νὰ δικαιολογηθεῖ αύτὴ ἠ ἔλλειψη ἀπὸ τὶς κὺριες παύλειες ἐπιστολές...]
Γ. ΠΟΙΑ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΠΕΡΙ ΑΠΟΣΤΑΣΙΑΣ, ΑΝΟΜΟΥ ΚΑΤΕΧΟΝΤΟΣ κλπ ;
Γνωρίζουμε ἀπὸ τὴν Ἱστορία ὅτι μετὰ τὴν ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ ΤΟ 70μΧ, ἐμφανίστηκε ξανὰ ἡ Προσδοκία στοὺς Ἑβραίους ὅτι ὀ Γ’ ΝΑΟΣ ΘΑ ΞΑΝΑΚΤΙΣΤΕΙ ΟΤΑΝ ΕΡΘΗ Ο ΜΕΣΣΙΑΣ.
Αύτὴ τὴν ΕΒΡΑΪΚΗ ΠΡΟΣΔΟΚΙΑ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ μετὰ τὸ 70μΧ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΣΗ ΕΝΟΣ ΕΒΡΑΙΟΥ ΜΕΣΣΙΑ ΠΟΥ ΘΑ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΕΙ ΞΑΝΑ ΤΟΝ Γ’ ΝΑΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ, ἀναπαράγει ἡ Β’ ΘΕΣΣ. προβλέποντας πὼς θὰ ἐμφανιστεῑ ὁ Ἄνομος καὶ ΘΑ ΚΑΘΙΣΕΙ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ.
Ἂν στεκόταν ὄρθιος ὁ Ναὸς τοῦ Θεοῦ στὴν Ἱερουσαλήμ, ὅταν γραφόταν ἡ Β’ ΘΕΣΣ., ΤΕΤΟΙΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ, δηλ. ΝΑ ΚΑΘΙΣΕΙ Ο ΑΝΟΜΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΔΕΝ ΘΑ ΥΠΗΡΧΕ· μόνο ΑΝ ΗΤΑΝ ΚΑΤΕΣΤΡΑΜΜΕΝΟΣ Ο ΝΑΟΣ εἶχε νόημα αὐτὴ ἡ πρόβλεψη, ἀφοῦ Ο ΕΒΡΑΙΟΣ ΜΕΣΣΙΑΣ ΘΑ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕ ΟΤΙ ΗΤΑΝ ΜΕΣΣΙΑΣ ΞΑΝΑΚΤΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΝΑΟ...—μόνο ποὺ γιὰ τοὺς χριστιανούς, ὁ Ἑβραῖος Μεσσίας ΠΟΥ ΘΑ ΞΑΝΑΚΤΙΖΕ ΤΟΝ ΙΟΥΔΑΪΚΟ ΝΑΟ, θὰ ἦταν ΨΕΥΔΟΜΕΣΣΙΑΣ δηλ. ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΣ (ὥστε αὐτὸν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Θεοῦ ὡς Θεὸν καθίσαι—Β’ ΘΕΣΣ.2,4).
Τὸ γεγονὸς αύτὸ ἀποκαλύπτει ΟΤΙ ΟΤΑΝ ΓΡΑΦΕΤΑΙ Η Β' ΘΕΣΣ. Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ ΠΛΕΟΝ ...
ΑΡΑ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΓΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΟΥ ΓΡΑΦΤΗΚΕ ΜΕΤΑ ΤΟ 70ΜΧ —ΕΝΩ Ο ΠΑΥΛΟΣ ΗΔΗ ΕΧΕΙ ΠΕΘΑΝΕΙ ἀπὸ τὸ 64μΧ , πιθανῶς κατὰ τὸν διωγμὸ τοῦ Νέρωνος...
Συνεπῶς, κατὰ τὸν συγγραφέα τῆς Β’ ΘΕΣΣ., ( Ο ΟΠΟΙΟΣ ΥΠΟΔΥΕΤΑΙ ΚΑΙ ΜΙΜΕΙΤΑΙ ΤΟΝ ΠΑΥΛΟ) ὅσον ἐμποδίζεται {=κατἐχων} ἡ ἀνέγερση τοῦ Γ’ ΕΒΡΑῘΚΟΥ Ναοῦ, τόσον ἐμποδίζεται καὶ ἡ ἐμφάνιση τοῦ Ἀνόμου (ψευδοΜεσσία).
Γεγονὸς ποὺ σημαίνει ὅτι ὁ "Κατέχων" {=ἐμποδίζων} εἶναι ἡ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ποὺ ἐμπόδιζε τὴν ἀνἐγερση ξανὰ τοῦ ΙΟΥΔΑΪΚΟΥ ΝΑΟΥ.
Σημειωτέον, ὅτι ἡ πεποίθηση αύτὴ τῶν Ἑβραίων περὶ Γ’ ΝΑΟΥ ΠΟΥ ΘΑ ΞΑΝΑΚΤΙΣΕΙ Ο ΜΕΣΣΙΑΣ, ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΠΑΡ—ΚΟΚΜΠΑ ΤΟ 132ΜΧ τὴν καταπνιγεῖσα στὸ αἶμα ἀπὸ τὶς ρωμαϊκὲς λεγεῶνες τοῦ ΑΔΡΙΑΝΟΥ τὸ 136μΧ..
Δ.ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Φαίνεται λοιπὸν ὅτι ἡ Β’ ΘΕΣΣ ἐγράφη ὅταν εἶχε ἀρχίσει πιὰ στὴν Ἐκκλησία νὰ κυριαρχεῖ το πρόβλημα τῆς ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ καὶ αύτὴ ἦταν ἡ αίτία ποὺ στὴν ἐπιστολὴ αύτὴ δημιουργήθηκε τὸ ἐσχατολογικὸ ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ὁρισμένων ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΩΝ (πχ. ἔλευση Ἀποστασίας, Ἀνὸμου κλπ) πρὶν ἔρθη ἡ Παρουσία τοῦ Χριστοῦ—μόνο ποὺ αύτὲς οἱ ἐσχατολογικὲς ἀντιλήψεις ΠΟΥ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΙΣ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΓΝΗΣΙΕΣ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΤΟΥ ΠΑΥΛΟΥ.
Σὲ κάθε περίπτωση πάντως, τὸ πρόβλημα τῆς Β΄ πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολῆς παραμένει ἕνα ἀνοιχτὸ πεδίο ἐπιστημονικῆς ἀντιπαράθεσης. Εἴτε πρόκειται γιὰ ἕνα γνήσιο, ἐσπευσμένο ποιμαντικὸ γράμμα τοῦ Παύλου ποὺ ἀπαντᾶ σὲ μία συγκεκριμένη κρίση παρεξήγησης, εἴτε γιὰ ἕνα θεολογικὸ κείμενο τῆς μεταπαύλειας ἐποχῆς, ἡ ἐπιστολὴ διατηρεῖ ἀμείωτη τὴν ἀξία της, ἀποτελῶντας τὸ ΑΡΧΑΙΟΤΕΡΟ μνημεῖο τῆς πρωτοχριστιανικῆς ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑΣ.
