ΜΕΘΟΔΟΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΨΥΧΑΝΑΛΥΣΗΣ.

Ἡ ἀνάγκη τοῦ ἀνθρώπου νὰ κατανοήσει τὸν ἑαυτό του καὶ νὰ θεραπεύσει τὸν ψυχικό του πόνο εἶναι τόσο παλιά, ὅσο καὶ ὁ πολιτισμός. Στὸν σύγχρονο κόσμο, ἡ ψυχοθεραπεία καὶ ἡ ψυχάνάλυση ἀποτελοῦν τὰ βασικὰ ἐργαλεῖα γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τῶν ψυχικῶν διαταραχῶν, ἀλλὰ καὶ γιὰ τὴν προσωπικὴ ἀνάπτυξη τοῦ ἀτόμου. Ἂν καὶ συχνὰ οἱ ὅροι αὐτοὶ συγχέονται, ἀντιπροσωπεύουν διαφορετικὲς προσεγγίσεις καὶ μεθόδους.

Ἡ Ψυχανάλυση: "Βουτιά" στὸ Ἀσυνείδητο.

Ἡ ψυχανάλυση, ἡ ὁποία θεμελιώθηκε ἀπὸ τὸν Ζίγκμουντ Φρόυντ στὰ τέλη τοῦ 19ου αἰώνα, βασίζεται στὴν παραδοχὴ ὅτι οἱ συμπεριφορές, τὰ συναισθήματα καὶ τὰ ψυχικά μας προβλήματα πηγάζουν ἀπὸ τὸ ἀσυνείδητο.

Ἐλεύθεροι Συνειρμοί: 

Ὁ θεραπευόμενος παροτρύνεται νὰ λέει ὁτιδήποτε τοῦ ἔρχεται στὸ νοῦ, χωρὶς φιλτράρισμα ἢ λογικὴ ἐπεξεργασία.

Ἑρμηνεία τῶν Ὀνείρων: 

Τὰ ὄνειρα θεωροῦνται ἡ «βασιλικὴ ὁδὸς» πρὸς τὸ ἀσυνείδητο, ὅπου ἐκφράζονται κρυφὲς ἐπιθυμίες καὶ ἀπωθημένα.

Μεταβίβαση: 

Ὁ ἀσθενὴς ἀσυνείδητα προβάλλει στὸν ἀναλυτὴ συναισθήματα καὶ στάσεις ποὺ εἶχε γιὰ σημαντικὰ πρόσωπα τῆς παιδικῆς του ἡλικίας (π.χ. γονεῖς).

1. Σχολὲς καὶ Μέθοδοι τῆς Ψυχανάλυσης

Μετὰ τὸν Φρόυντ, ἡ ψυχανάλυση ἐξελίχθηκε καὶ διασπάστηκε σὲ διαφορετικὲς σχολές, καθεμία ἀπὸ τις ὁποῖες εἰσήγαγε τὴ δική της θεραπευτικὴ μέθοδο:

Ἀναλυτικὴ Ψυχολογία (Κὰρλ Γιούγκ): 

Ἑστιάζει ὄχι μόνο στὸ ἀτομικό, ἀλλὰ καὶ στὸ συλλογικὸ ἀσυνείδητο. Ἡ μέθοδος χρησιμοποιεῖ τὰ ἀρχέτυπα (καθολικὰ σύμβολα) καὶ τὴν ἀνάλυση τῶν ὀνείρων γιὰ τὴν ἐπίτευξη τῆς ἐξατομίκευσης, δηλαδὴ τῆς ὁλοκλήρωσης τοῦ ἑαυτοῦ.

Ἀτομικὴ Ψυχολογία (Ἄλφρεντ Ἄντλερ): Ἐπικεντρώνεται στὸ αἴσθημα κατωτερότητας καὶ στὴν προσπάθεια τοῦ ἀτόμου νὰ τὸ ξεπεράσει. Ἡ μέθοδος ἐξετάζει τὸν τρόπο ζωῆς τοῦ ἀσθενοῦς καὶ τὴ θέση του στὴν οικογένεια (σειρὰ γέννησης), στοχεύοντας στὴν ἐνίσχυση τοῦ κοινωνικοῦ συναισθήματος.

Λακανικὴ Ψυχανάλυση (Ζὰκ Λακάν): 

Συνδέει τὸ ἀσυνείδητο μὲ τὴ δομὴ τῆς γλώσσας («τὸ ἀσυνείδητο εἶναι δομημένο σὰν γλῶσσα»). Ἡ θεραπευτικὴ μέθοδος βασίζεται στὴν προσεκτικὴ ἀκρόαση τῶν λέξεων τοῦ θεραπευόμενου καὶ στὶς συνεδρίες μεταβλητῆς διάρκειας, ὅπου ὁ ἀναλυτὴς μπορεῖ νὰ διακόψει ξαφνικὰ τὴ συνεδρία γιὰ νὰ τονίσει μιὰ σημαντικὴ φράση.

Θεωρία τῶν Ἀντικειμενοτρόπων Σχέσεων (Κλάιν, Γουίνικοτ): 

Ἡ μέθοδος αὐτὴ δίνει ἔμφαση στὶς πρῶτες σχέσεις τοῦ βρέφους μὲ τὰ «ἀντικείμενα» τοῦ περιβάλλοντός του (κυρίως τὴ μητέρα). Ἡ θεραπεία ἐπικεντρώνεται στὸ πῶς αὐτὲς οἱ ἐσωτερικευμένες πρῶτες σχέσεις ἐπηρεάζουν τὶς ἐνήλικες σχέσεις.

2. Σύγχρονες Μέθοδοι Ψυχοθεραπείας.

Παράλληλα μὲ τὴν ψυχανάλυση, ἀναπτύχθηκαν ἄλλες ψυχοθεραπευτικὲς προσεγγίσεις, πιὸ βραχείες καὶ ἐστιασμένες στὸ παρόν καὶ στὸ σύμπτωμα.

Γνωσιακὴ Συμπεριφορικὴ Ψυχοθεραπεία (CBT): Ἑστιάζει στὸ πῶς οἱ σκέψεις μας (γνωσίες) ἐπηρεάζουν τὰ συναισθήματα καὶ τὴ συμπεριφορά μας. Ὁ θεραπευόμενος μαθαίνει νὰ ἀναγνωρίζει καὶ νὰ ἀλλάζει τὰ ἀρνητικὰ ἢ δυσλειτουργικὰ πρότυπα σκέψης.

Προσωποκεντρικὴ Θεραπεία: 

Ἀναπτύχθηκε ἀπὸ τὸν Κὰρλ Ρότζερς καὶ βασίζεται στὴν ἐνσυναίσθηση, τὴν αὐθεντικότητα τοῦ θεραπευτῆ καὶ τὴν ἀνεπιφύλακτη θετικὴ ἀναγνώριση τοῦ πελάτη.

Θεραπεία Gestalt: 

Ἑστιάζει στὸ «ἐδῶ καὶ τώρα». Βοηθάει τὸ ἄτομο νὰ ἀποκτήσει ἐπίγνωση τῶν συναισθημάτων καὶ τῶν σωματικῶν του ἀντιδράσεων κατὰ τὴν παρούσα στιγμὴ.

Συστημικὴ / Οἰκογενειακὴ Θεραπεία:

 Ἐξετάζει τὸ ἄτομο ὄχι μεμονωμένα, ἀλλὰ ὡς μέλος ἑνὸς συστήματος (συνήθως τῆς οἰκογένειας). Ἑστιάζει στὶς σχέσεις καὶ στὰ πρότυπα ἐπικοινωνίας μεταξύ τῶν μελῶν.

(ΣΗΜΕΙΩΣΗ: ἡ ἀνωτέρω θεραπεία ΔΕΝ πρἐπει νὰ συγχἐεται μὲ τὴν Συστημικὴ Ἀναπαράσταση τοῦ Hellinger.)

Ποιά Μέθοδος Εἶναι ἡ Κατάλληλη;

ΔΕΝ  ὑπάρχει μία «σωστὴ» μέθοδος γιὰ ὅλους. Ἡ ἐπιλογὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ εἶδος τοῦ προβλήματος, τὴν προσωπικότητα τοῦ ἀτόμου καὶ τοὺς στόχους ποὺ θέτει.

 Ἐνῶ οἱ ψυχαναλυτικὲς μέθοδοι ἀναζητοῦν τὶς βαθύτερες αἰτίες στὸ παρελθόν καὶ στὸ ἀσυνείδητο, οἱ σύγχρονες ψυχοθεραπείες (ὅπως ἡ CBT) προσφέρουν πρακτικὰ ἐργαλεῖα γιὰ τὴν καθημερινότητα.

 Σήμερα πάντως, πολλοὶ θεραπευτὲς ἀκολουθοῦν μιὰ ἐκλεκτικὴ ἢ συνθετικὴ προσέγγιση, συνδυάζοντας τεχνικὲς ἀπὸ διαφορετικὲς μεθόδους γιὰ τὸ καλύτερο δυνατὸ ἀποτέλεσμα.

————

ΥΓ. τὰ ἀνωτέρω ἀποτελοῦν φοιτητικές μου σημειώσεις ἀπὸ τὰ Μαθήματα Ψυχολογίας στὴν Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ ΕΚΠΑ (1981‒1985)