ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ.
Ἡ προσωπικότητα τοῦ κάθε ἀνθρώπου εἶναι τὸ μοναδικὸ ἐκεῖνο σύνολο ἀπὸ σκέψεις, συναισθήματα καὶ συμπεριφορές ποὺ καθορίζουν τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο βλέπει τὸν ἑαυτό του, ἐπικοινωνεῖ μὲ τοὺς ἄλλους καὶ ἑρμηνεύει τὸν κόσμο γύρω του. Ὅταν ὅμως αὐτὰ τὰ στοιχεῖα γίνονται ὑπερβολικὰ δύσκαμπτα, δυσλειτουργικὰ καὶ προκαλοῦν προβλήματα στὴν καθημερινότητα, τότε οἱ εἰδικοὶ ψυχικῆς ὑγείας μιλοῦν γιὰ διαταραχὲς προσωπικότητας.
Σύμφωνα μὲ τὰ σύγχρονα διαγνωστικὰ κριτήρια, οἱ διαταραχὲς αὐτὲς χωρίζονται σὲ τρεῖς μεγάλες ὁμάδες (clusters):
1. Ἡ Ὁμάδα Α΄: Ὁ παράξενος καὶ ἐκκεντρικὸς τύπος
Στὴν ὁμάδα αὐτὴ ἀνήκουν ἄτομα ποὺ οἱ γύρω τους τὰ θεωροῦν ἰδιόρρυθμα ἢ ἀπόμακρα.
—Παρανοειδὴς διαταραχή:
Ὁ ἄνθρωπος νιώθει μόνιμη καχυποψία καὶ δυσπιστία ἀπέναντι στοὺς ἄλλους, πιστεύοντας ὅτι θέλουν νὰ τὸν βλάψουν.
—Σχιζοειδὴς διαταραχή:
Χαρακτηρίζεται ἀπὸ συναισθηματικὴ ψυχρότητα καὶ πλήρη ἀποστασιοποίηση ἀπὸ τὶς κοινωνικὲς ἢ διαπροσωπικὲς σχέσεις.
—Σχιζότυπη διαταραχή: Ἐμφανίζει ἔντονες παραδοξότητες στὴ σκέψη, τὴν ὁμιλία καὶ τὴ συμπεριφορά, καθὼς καὶ ἰδέες συσχετίσεως ποὺ δὲν ἀνταποκρίνονται στὴν πραγματικότητα.
2. Ἡ Ὁμάδα Β΄: Ὁ δραματικὸς, παρορμητικὸς καὶ ἀσταθὴς τύπος
Ἐδῶ συναντοῦμε ἔντονες συναισθηματικὲς ἐξάρσεις, δυσκολία στὸν ἔλεγχο τῶν παρορμήσεων καὶ συχνὰ συγκρουσιακὲς σχέσεις.
—Μεθοριακὴ (Borderline) διαταραχή: Χαρακτηρίζεται ἀπὸ τρομερὴ ἀστάθεια στὶς σχέσεις, τὴν εἰκόνα τοῦ ἑαυτοῦ καὶ τὰ συναισθήματα, μαζὶ μὲ ἕνα μόνιμο φόβο ἐγκατάλειψης.
—Ἀντικοινωνικὴ διαταραχή: Ὁ ἄνθρωπος δείχνει πλήρη ἀδιαφορία ἢ καὶ περιφρόνηση γιὰ τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων, τοὺς νόμους καὶ τοὺς κοινωνικοὺς κανόνες.
—Ναρκισσιστικὴ διαταραχή: Κυριαρχεῖ ἕνα διογκωμένο αἴσθημα σπουδαιότητας, ἡ ἀνάγκη γιὰ συνεχή θαυμασμὸ καὶ ἡ παντελὴς ἔλλειψη ἐνσυναίσθησης.
—Ἱστριονικἠ (θεατρινίζουσα) διαταραχή: Τὸ ἄτομο ἀναζητᾶ μόνιμα τὴν προσοχή τῶν ἄλλων μὲ ὑπερβολικὰ δραματικὸ ἢ θεατρινίστικο τρόπο.
3. Ἡ Ὁμάδα Γ΄: Ὁ ἀγχώδης καὶ φοβισμένος τύπος
Τα ἄτομα αὐτὰ βιώνουν ἔντονο, χρόνιο ἄγχος καὶ προσπαθοῦν νὰ προστατευτοῦν ἀπὸ πιθανοὺς κινδύνους.
—Ἀποφευκτικὴ διαταραχή: Ὁ ἄνθρωπος νιώθει βαθιὰ ἀνεπάρκεια καὶ εἶναι ὑπερευαίσθητος στὴν κριτική, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἀποφεύγει κάθε κοινωνικὴ ἐπαφή.
—Ἐξαρτητικὴ διαταραχή: Ἐμφανίζεται μιὰ ὑποτακτικὴ συμπεριφορὰ καὶ ἡ ἀνάγκη νὰ φροντίζουν οἱ ἄλλοι γιὰ τὶς περισσότερες ἀποφάσεις τῆς ζωῆς του.
—Ψυχαναγκαστικὴ-Καταναγκαστικὴ διαταραχή (προσωπικότητας): Δὲν πρέπει νὰ συγχέεται μὲ τὴν ὁμώνυμη ἰδεοψυχαναγκαστικὴ νεύρωση. Ἐδῶ ὑπάρχει μιὰ ἐμμονὴ μὲ τὴν τάξη, τὴν τελειοθηρία καὶ τὸν ἀπόλυτο ἔλεγχο.
4. Αἴτια καὶ Ἀντιμετώπιση
Ἡ δημιουργία αὐτῶν τῶν διαταραχῶν δὲν ὀφείλεται σὲ μία μόνο αἰτία. Εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα μιᾶς σύνθετης ἀλληλεπίδρασης ἀνάμεσα στὴ γενετικὴ προδιάθεση (κληρονομικότητα) καὶ στὰ βιώματα τοῦ περιβάλλοντος, ὅπως τὰ παιδικὰ τραύματα ἢ ἡ προβληματικὴ ἀνατροφή.
Ἡ θεραπεία τῶν διαταραχῶν προσωπικότητας ἀπαιτεῖ χρόνο, ὑπομονὴ καὶ ἐξειδικευμένη ὑποστήριξη. Ἡ ψυχοθεραπεία (ὅπως ἡ γνωσιακὴ-συμπεριφορική, ἡ διαλεκτικὴ συμπεριφορικὴ ἢ ἡ ψυχοδυναμικὴ προσέγγιση) ἀποτελεῖ τὸ βασικότερο ἐργαλεῖο, βοηθώντας τὸ ἄτομο νὰ ἀναγνωρίσει τὰ δυσλειτουργικά του σχήματα καὶ νὰ υἱοθετήσει πιὸ ὑγιεῖς τρόπους σκέψης καὶ συμπεριφορᾶς.
————
ΥΓ. τά ἀνωτέρω ἀποτελοῦν ἀποδελτιοποίηση προσωπικῶν μου, φοιτητικῶν σημειώσεων ἀπὸ τὰ πανεπιστημιακὰ μαθήματα Ψυχολογίας στὴ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ τοῦ ΕΚΠΑ (1981‒85) τὰ ὁποῖα τὰ ἀναρτῶ γιὰ νά μὴν χαθοῦν ἐδῶ κι ἐκεῖ, ὅπως τόσα καὶ τόσα ἄλλα κείμενα μου...
