ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΑΞΙΟΠΙΣΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ ;
Εἰσαγωγὴ
Ἡ ἱστορία τῆς βιβλικῆς κριτικῆς καὶ τῆς μεταφραστικῆς παράδοσης ἀναδεικνύει οὐσιώδεις διαφορὲς μεταξὺ τῶν κειμἐνων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης. Οἱ κύριοι κειμενικοὶ μάρτυρες εἶναι τὸ Μασωριτικὸ Κείμενο (ἑβραϊκὸ πρωτότυπο), ἡ μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα (Ο΄ - ἑλληνιστικὴ κοινή) καὶ ἡ Βουλγάτα (λατινικὴ μετάφραση τοῦ Ἁγ. Ἱερωνύμου). Οἱ ἀποκλίσεις αὐτὲς δὲν εἶναι ἁπλῶς γλωσσικές, ἀλλὰ ἀντανακλοῦν βαθύτερες νοηματικὲς προσεγγίσεις.
1. «Ἐγώ εἰμι ὁ Ὤν» (Ἔξοδος 3, 14)
Ἡ ἀποκάλυψη τοῦ θεϊκοῦ ὀνόματος στὸν Μωυσῆ στὴ φλεγόμενη βάτο ἀποτελεῖ ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ γνωστὰ σημεῖα ἀπόκλισης μεταξὺ τοῦ ἑβραϊκοῦ πρωτοτύπου τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ τῆς ἑλληνικῆς μετάφρασης τῶν Ἑβδομήκοντα (Ο’).
-
- Μασωριτικὸ Κείμενο (אֶהְיֶה אֲשֶׁר אֶהְיֶה - Ehyeh Asher Ehyeh): Ἡ ἑβραϊκὴ φράση ἔχει δυναμικὸ καὶ ἐνεργητικὸ χαρακτῆρα. Μεταφράζεται κυριολεκτικὰ ὡς «Εἶμαι αὐτὸς ποὺ εἶμαι» ἢ «Θὰ εἶμαι αὐτὸς ποὺ θὰ εἶμαι», δηλώνοντας τὸν ΑΝΕΞΙΧΝΙΑΣΤΟ χαρακτῆρα τοῦ Θεοῦ στὴν ἱστορία.
- Μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα («Ἐγώ εἰμι ὁ Ὤν»): Οἱ ἑβδομήκοντα μεταφραστὲς ἀπέδωσαν τὸ ἑβραϊκὸ ρῆμα μὲ τὴν ὀντολογικὴ μετοχὴ «ὁ Ὤν». Ἔτσι, τὸ κείμενο εἰσάγει τὴν ἔννοια τῆς ἀπόλυτης, αἰώνιας καὶ ἀμετάβλητης ὕπαρξης, συνδέοντας τὴ βιβλικὴ θεολογία μὲ τὴν ἑλληνικὴ φιλοσοφικὴ παράδοση (ΠΛΑΤΩΝ).
2. «Ψυχὴ Ζῶσα» (Γένεσις 2, 7)
Ἡ δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου παρουσιάζει ἐπίσης ἐνδιαφέρουσες μεταφραστικὲς ἀποχρώσεις ποὺ ἐπηρέασαν τὴ χριστιανικὴ ἀνθρωπολογία.
-
- Μασωριτικὸ Κείμενο (נֶפֶשׁ חַיָּה - Nefesh Chayah): Ὁ ἑβραϊκὸς ὅρος «nefesh» σημαίνει πρωταρχικὰ τὴν πνοή καὶ τὸ ἴδιο τὸ ζωντανὸ ὂν στὴν ΟΛΟΤΗΤΑ του.
- Μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα («ψυχὴν ζῶσαν»): Ἡ ἀπόδοση μὲ τὴ λέξη «ψυχὴ» (ἀντὶ γιὰ «ζῶο» ἢ «πλάσμα», ὅπως ἀποδίδεται ἡ ἴδια ἑβραϊκὴ λέξη στὴ Γένεση 1, 20 γιὰ τὰ ζῶα) δημιουργεῖ μία ποιοτικὴ ΠΛΑΤΩΝΙΖΟΥΣΑ διάκριση. Ἡ ἑλληνικὴ μετάφραση τονίζει τὸ πνευματικὸ καὶ ἀθάνατο στοιχεῖο τοῦ ἀνθρώπου, θέτοντας τὰ θεμέλια γιὰ τὴ μετέπειτα πατερικὴ θεολογία.
3. «Παρθένος ἐν γαστρὶ ἕξει» (Ἠσαΐας 7, 14)
Ἡ προφητεία τοῦ Ἠσαΐα ἀποτελεῖ τὸ πλέον γνωστὸ πεδίο ἀντιπαράθεσης μεταξὺ ἰουδαϊκῆς καὶ χριστιανικῆς ἑρμηνείας.
-
- Μασωριτικὸ Κείμενο (עַלְמָה - Almah): Ἡ ἑβραϊκὴ λέξη «almah» σημαίνει γενικὰ τὴ «νεαρὴ γυναῖκα» ποὺ βρίσκεται σὲ ἡλικία γάμου, χωρὶς νὰ προσδιορίζει ἀπαραίτητα τὴ βιολογική της παρθενία (γιὰ τὴν ὁποία ὑπάρχει ἡ εἰδικὴ λέξη betulah).
- Μετάφραση τῶν Ἑβδομήκοντα («ἡ παρθένος»): Οἱ μεταφραστὲς τῆς Ἀλεξάνδρειας ἐπέλεξαν ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΑ τὴ λέξη «παρθένος» καὶ ἡ ἐπιλογὴ αὐτὴ ὑπῆρξε καθοριστικὴ γιὰ τὴν Καινή Διαθήκη (Κατὰ Ματθαῖον 1, 23), ὅπου ἐφαρμόζεται στὴν παρθενογένεση τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ.
4. Τὸ «Κορνοῦτο» (Cornutus) τοῦ Μωυσῆ στὴ Βουλγάτα (Ἔξοδος 34, 29)
Ἡ περίπτωση τοῦ «κερασφόρου» Μωυσῆ εἶναι ἕνα κλασικὸ παράδειγμα τοῦ πῶς μία ἑβραϊκὴ ρίζα μπορεῖ νὰ ὁδηγήσει σὲ τελείως διαφορετικὲς εἰκόνες μέσῳ τῆς λατινικῆς μετάφρασης.
-
- Τὸ Ἑβραϊκὸ Κείμενο (קָרַן - Qaran): Ὅταν ὁ Μωυσῆς κατέβηκε ἀπὸ τὸ ὄρος Σινᾶ, τὸ δέρμα τοῦ προσώπου του ἔλαμπε. Ἡ ἑβραϊκὴ ρίζα q-r-n ἔχει διπλὴ σημασία: ὡς ρῆμα σημαίνει «ἀκτινοβολῶ, ἐκπέμπω ἀκτῖνες φωτός», ἐνῶ ὡς οὐσιαστικὸ (qeren) σημαίνει «κέρας» (καθὼς οἱ ἀκτῖνες τοῦ φωτὸς παρομοιάζονταν μὲ κέρατα).
- Ἑβδομήκοντα καὶ Βουλγάτα: Οἱ Ἑβδομήκοντα μετέφρασαν σωστὰ τὸ νόημα ὡς «δεδόξασται ἡ ὄψις τοῦ χρώματος τοῦ προσώπου αὐτοῦ». Ἀντίθετα, ὁ Ἱερώνυμος στὴ Βουλγάτα (4ος αἰ. μ.Χ.), ἀκολουθῶντας τὴν κυριολεκτικὴ ἀπόδοση τοῦ Ἀκύλα, μετέφρασε τὴ φράση ὡς «quod cornuta esset facies sua» (ὅτι τὸ πρόσωπό του ἦταν κερασφόρο).
- Καλλιτεχνικὸς Ἀντίκτυπος: Αὐτὴ ἡ λατινικὴ μετάφραση ὁδήγησε τοὺς καλλιτέχνες τῆς Δύσης νὰ ἀπεικονίζουν τὸν Μωυσῆ μὲ δύο κέρατα στὸ μέτωπο. Τὸ πιὸ διάσημο παράδειγμα εἶναι τὸ μαρμάρινο ἄγαλμα τοῦ Μωυσῆ ἀπὸ τὸν Μιχαὴλ Ἄγγελο στὴ Ρώμη.
Οἱ διαφορὲς μεταξὺ Μασωριτικοῦ κειμένου, Ἑβδομήκοντα καὶ Βουλγάτας ἀποδεικνύουν ὅτι κάθε μετάφραση ἀποτελεῖ ταυτόχρονα καὶ μία ἑρμηνεία τοῦ πρωτοτύπου, στὴν περίπτωση μας τοῦ ἑβραϊκοῦ, τὸ ὁποῖο, εἶναι καὶ τὸ πλέον ΑΞΙΟΠΙΣΤΟ κείμενο τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης.
