Πῶς ὁ ΟΡΦΙΣΜΟΣ ἐπαγγελλόταν τὴν Πτώση τοῦ Διός.
Εἰσαγωγή: Ἡ ἰδιαιτερότητα τῆς ὀρφικῆς θεολογίας
Στὴν κλασικὴ ἑλληνικὴ μυθολογία, ὅπως αὐτὴ παραδίδεται ἀπὸ τὸν Ἡσίοδο, ὁ Δίας ἀποτελεῖ τὸν ὕπατο καὶ αἰώνιο κυβερνήτη τοῦ σύμπαντος, ὁ ὁποῖος κατέλυσε τὸν κύκλο τῆς βίαιης διαδοχῆς (Οὐρανός - Κρόνος - Δίας) καὶ ἑδραίωσε μιὰ παντοδυναμία ποὺ δὲν πρόκειται νὰ ἀμφισβητηθεῖ ποτέ.
Ὡστόσο, οἱ Ὀρφικὲς Θεογονίες εἰσάγουν μιὰ ριζικὰ διαφορετική, κυκλικὴ καὶ σωτηριολογικὴ προσέγγιση. Στὸν Ὀρφισμό, ἡ βασιλεία τοῦ Διὸς δὲν εἶναι τὸ τελικὸ στάδιο τῆς κοσμογονίας, ἀλλὰ ἕνας ἀναγκαῖος, μεταβατικὸς σταθμός. Ἡ «πτώση» ἢ κατ᾽ οὐσίαν ἡ οἰκειοθελὴς ἀποχώρηση τοῦ Διὸς ἀπὸ τὸν θρόνο εἶναι προδιαγεγραμμένη, προκειμένου νὰ παραδοθεῖ ἡ ἐξουσία στὴν Ἕκτη Θεϊκὴ Τάξη, τὴν τάξη τοῦ Διονύσου.
Ὁ Δίας ὡς τὸ «Πᾶν» καὶ ἡ προφητεία τῆς διαδοχῆς
Στὶς ὀρφικὲς ἀφηγήσεις, ὁ Δίας, γιὰ νὰ ἀποτρέψει τὴν πτώση του καὶ νὰ ἀποκτήσει τὴν ἀπόλυτη σοφία, καταβροχθίζει τὸν Φάνη (τὸν Πρωτόγονο θεὸ τῆς Δημιουργίας). Μὲ τὴν πράξη αὐτή, ὁ Δίας ἐνσωματώνει ὁλόκληρο τὸ σύμπαν μέσα του καθώς & τήν ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ: γίνεται ἡ ἀρχή, τὸ μέσο καὶ τὸ τέλος τῶν πάντων.
Παρά τὴν κοσμογονικὴ αὐτὴ παντοδυναμία, ἡ Μοῖρα καὶ ἡ Νύχτα τοῦ ἐπιτάσσουν ὅτι ὁ κύκλος πρέπει νὰ ὁλοκληρωθεῖ. Ἡ ἐξουσία δὲν μπορεῖ νὰ μείνει στάσιμη στὸν Πέμπτο Βασιλέα (Φάνης, Νύξ, Οὐρανός, Κρόνος, Δίας). Ὁ Δίας, ὑπακούοντας στὸν θεῖο νόμο, γεννᾶ μὲ τὴν Περσεφόνη τὸν Διόνυσο-Ζαγρέα, μὲ σκοπὸ να τὸν χρίσει διάδοχό του καὶ νὰ τὸν τοποθετήσει στὸν θρόνο τοῦ Ὀλύμπου.
Ἡ Ἕκτη Τάξη Θεοτήτων.
Ἡ ἔλευση τῆς Ἕκτης Θεϊκῆς Τάξης σηματοδοτεῖ τὸ τέλος τῆς κοσμογονικῆς πορείας καὶ τὴν ἔναρξη τῆς πνευματικῆς ἀποκατάστασης. Σύμφωνα μὲ τὴν ὀρφικὴ παράδοση, ὅπως αὐτὴ διασώθηκε ἀπὸ τοὺς Νεοπλατωνικοὺς φιλοσόφους (ἀπόσπασμα Fr. 14 Kern / 236 Bernabé), ὁ κόσμος τῆς δημιουργίας καὶ τοῦ τραγουδιοῦ φτάνει στὸ τελικό του λιμάνι:
«Ἕκτῃ δ᾽ ἦ γενεῇ, καταπαύσατε κόσμον ἀοιδῆς.»
Νεοελληνικὴ Μετάφραση:
«Στὴν ἕκτη πιά γενιά, σταματῆστε τὸ τραγούδι γιὰ τὴν κοσμογονία [καθὼς ὁ κόσμος ὁλοκληρώθηκε].»
Τὸ ἀπόσπασμα αὐτὸ φανερώνει πὼς ὁ Διόνυσος, ὡς ὁ ἕκτος βασιλέας, δὲν ἀνατρέπει τὸν Δία μὲ τὴ βία —ὅπως εἶχε κάνει ὁ Δίας μὲ τὸν Κρόνο— ἀλλὰ ἐκπληρώνει τὸ σχέδιο τοῦ πατέρα του. Ἡ «πτώση» τοῦ Διὸς εἶναι μιὰ πτώση πολιτική, μιὰ παραχώρηση τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας χάριν μιᾶς νέας πνευματικῆς τάξης πραγμάτων.
Ὁ διαμελισμὸς τοῦ Διονύσου καὶ ἡ γέννηση τῆς ἀνθρωπότητας
Ἡ μετάβαση ὅμως στὴν Ἕκτη Τάξη δὲν εἶναι ἀναίμακτη. Οἱ Τιτᾶνες, παρακινημένοι ἀπὸ τὴ ζήλεια τῆς Ἥρας, παρασύρουν τὸν νεαρὸ Διόνυσο, τὸν διαμελίζουν καὶ τὸν καταβροχθίζουν.
- Ἡ ὀργὴ τοῦ Διός: Ὁ Δίας κεραυνώνει τοὺς Τιτᾶνες, μετατρέποντάς τους σὲ στάχτη.
- Ἡ δημιουργία τοῦ ἀνθρώπου: Ἀπὸ αὐτὴ τὴ στάχτη (ποὺ περιεῖχε τὸ κακόβουλο τιτανικὸ στοιχεῖο ἀλλὰ καὶ τὸ θεϊκὸ στοιχεῖο ἀπὸ τὸν φαγωμένο Διόνυσο) γεννιέται ἡ ἀνθρωπότητα.
- Ἡ σωτηριολογία: Ὁ ἄνθρωπος φέρει πλέον μέσα του διπλὴ φύση: τὸ θνητὸ-τιτανικὸ σῶμα (φυλακὴ ΥΛΗΣ) καὶ τὴν ἀθάνατη-διονυσιακὴ ΨΥΧΗ.
Συμπέρασμα
Ἡ πτώση τοῦ Διὸς στὶς ὀρφικὲς θεογονίες ἀποκαλύπτει τὸ βαθύτατο μυστικὸ ὑπόβαθρο τοῦ Ὀρφισμοῦ. Ὁ Δίας παύει νὰ εἶναι ὁ τελικός, τιμωρός δυνάστης. Παραδίδοντας τὴν ἐξουσία στὸν Διόνυσο, ἐπιτρέπει στὸ σύμπαν νὰ περάσει ἀπὸ τὴν ἐξωτερικὴ κυριαρχία τῆς φυσικῆς βίας καὶ τοῦ κεραυνοῦ, στὴν ἐσωτερική, μυστικὴ λύτρωση τῶν ἀνθρωπίνων Ψυχῶν. Ἔτσι ὁ Διόνυσος γίνεται ὁ Σωτήρας (Λυσεύς), ὁ ὁποῖος ἀπαλλάσσει τὴν Ψυχὴ ἀπὸ τὰ δεσμὰ τῆς Ὕλης καὶ τοῦ Σώματος.
