ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ" : Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ.
1. Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΠΕΡΙ ΑΓΡΑΦΗΣ ΜΥΣΤΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ.
O ὅρος «ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ» προῆλθε άπὸ ἕνα χωρίο τῶν <ΦΥΣΙΚΩΝ>τοῦ Ἀριστοτέλη ὅπου ἐκεῖ ὁ Μακεδόνας φιλόσοφος ἰσχυρίζεται ὅτι ἄλλα ἔγραφε ὁ Πλάτων στόν <Tίμαιο> καὶ ἄλλα δίδασκε ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ στὰ λεγόμενα <ἄγραφα δόγματα>,ἐξηγῶντας ὀτι στὸν "ΤΙΜΑΙΟ" ὁ Πλάτων ταύτιζε Ὕλη καὶ Χώρα {=χῶρο} ἐνῶ, ἀντιθέτως, αύτὰ τὰ δύο, τὰ διαφοροποιοῦσε στά "ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ" :
<διὸ καὶ Πλάτων τὴν ὕλην καὶ τὴν χώραν ταὐτό φησιν εἶναι ἐν τῷ Τιμαίῳ· τὸ γὰρ μεταληπτικὸν καὶ τὴν χώραν ἓν καὶ ταὐτόν. ἄλλον δὲ τρόπον ἐκεῖ τε λέγων τὸ μεταληπτικὸν καὶ ἐν τοῖς λεγομένοις ἀγράφοις δόγμασιν, - ΑΡΙΣΤ. ,ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΚΡΟΑΣΕΩΣ, Δ',2, 209b14-15>.
[ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ=«Γι' αὐτὸ καὶ ὁ Πλάτων λέει στὸν "Τίμαιο" ὅτι ἡ ὕλη καὶ ἡ χώρα εἶναι τὸ ἴδιο· γιατὶ αὐτὸ ποὺ δέχεται τὰ πράγματα (τὸ δεκτικόν) καὶ ἡ χώρα εἶναι ἕνα καὶ τὸ αὐτό. Ἀλλά μὲ διαφορετικὸ τρόπο μιλάει ἐκεῖ {στόν "Τίμαιο" } γιὰ τὸ δεκτικὸν καὶ μὲ διαφορετικὸ τρόπο στὰ λεγόμενα "Ἄγραφα Δόγματα".]
Αὐτὴ τὴν προφορικὴ ἢ ἐσωτερικὴ Διδασκαλία τοῦ Πλάτωνα, τὰ περιλάλητα "ΑΓΡΑΦΑ ΔΟΓΜΑΤΑ" τὰ παρουσιάζει περιληπτικὰ στά <ΜΕΤΑ ΤΑ ΦΥΣΙΚΑ> ὁ Ἀριστοτέλης ὠς ἑξῆς:
<ὡς μὲν οὖν ὕλην τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν εἶναι ἀρχάς, ὡς δ' οὐσίαν τὸ ἕν: ἐξ ἐκείνων γὰρ κατὰ μέθεξιν τοῦ ἑνὸς [τὰ εἴδη] εἶναι τοὺς ἀριθμούς> (Ἀριστ. Μεταφ. 987b20)
[ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ= τὸ Μέγα καὶ τὸ Μικρό {=Ἄπειρο} εἶναι ἀρχὲς ὡς Ὕλη, ἑνῶ τὸ Ἓν εἶναι ἀρχὴ ὡς Οὐσία καὶ οἱ Ἰδέες (Εἴδη) εἶναι οἱ Ἀριθμοὶ ποὺ προκύπτουν ἀπὸ τὴν μέθεξη τοῦ "Μεγάλου καὶ Μικροῦ {=Ἀπείρου} στὸ Ἓν.
Συνεπῶς κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη, ὁ Πλάτων στὴν προφορική ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ διδασκαλία του, θεωροῦσε τὸ ΕΝ καὶ τὸ ΑΠΕΙΡΟΝ (ἀόριστη δυάδα) ὡς τὶς θεμελιακὲς ἀρχές (στοιχεῖα) τῶν ΙΔΕΩΝ, ἄρα καὶ τοῦ Παντός, ΚΑΤΙ ΠΟΥ ΔΙΑΦΕΡΕΙ ΜΕ Ο,ΤΙ ΓΡΑΦΕΙ ΣΤΟΥΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ, ὅπου —φαίνεται—νὰ θεωρεῖ τὶς ΙΔΕΕΣ {=μορφές/ἀρχέτυπα}, ὡς Ἔσχατες Ἀρχές.
2. Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΣΤΗΝ Ζ' ΕΠΙΣΤΟΛΗ.
Στὴν Ζ’ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ὁ Πλάτων είδοποιεῖ ὅτι γιὰ τὸ αντικείμενο τῆς πραγματικῆς φιλοσοφικῆς του ἔρευνας, δὲν ἔχει γράψει ποτὲ κανένα σύγγραμμα ΟΥΤΕ ΠΡΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙ (οὔκουν ἐμόν γε περὶ αὐτῶν ἔστιν σύγγραμμα οὐδὲ μήποτε γένηται", 341c} ,διότι ἡ γνώση τοῦ Ὄντος ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΚΦΡΑΣΤΕΙ ΜΕ ΛΟΓΙΑ {="ρητὸν γὰρ οὐδαμῶς ἐστίν"} ἀλλὰ ἀποκτᾶται μέσῳ τῆς ἐπικοινωνίας μὲ τὸ Ὄν {="ἐκ πολλῆς συνουσίας γιγνομένης περὶ τὸ πρᾶγμα αὐτό"} καὶ τότε ΞΑΦΝΙΚΑ {="ἐξαίφνης"} γεννιέται μέσα στὴν ψυχή {="ἐν τῇ ψυχῇ γενόμενον"} ἡ γνώση τοῦ Ὄντος δηλ.τῆς ΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΝΤΟΣ.
Ὡστόσο—συμπληρώνει ὁ Πλάτων στὴν ἴδια ἐπιστολή— στοὺς Διαλόγους του ἀφήνει ΚΑΠΟΙΟΥΣ ΥΠΑΙΝΙΓΜΟΥΣ {=ΜΙΚΡΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ} γιὰ τοὺς λίγους {"ὀλίγους"} ποὺ θέλουν καὶ μποροῦν νὰ ψάξουν νὰ βροῦν τὴν ἀλήθεια {="ἀνευρεῖν διὰ μικρᾶς ἐνδείξεως", Ζ' ΕΠΙΣΤ. 341e} στὰ κείμενα του, αὐτὴν τὴν ἀλήθεια πού δίδαξε μόνο ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ στὴν Ἀκαδημία.
3. Η ΑΝΑΣΥΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΜΥΣΤΙΚΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΝ ΔΙΑΛΟΓΟ "ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ".
Στὴν 2η Ὑπόθεση τοῦ Διαλόγου "ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ" λέει ὁ Πλάτων (μέ τὴν φωνὴ τοῦ Παρμενίδη) τὰ ἑξῆς :
ἂν τὸ ΕΝΑ ὑπάρχει, θὰ μετέχει στὴν ΥΠΑΡΞΗ — ὁπὀτε τὸ ΕΝ θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ ΔΥΟ μἐρη, τὴν ΕΝΟΤΗΤΑ (καθόσον εἶναι ΕΝ) καὶ τὴν ΥΠΑΡΞΗ (καθόσον ὑπάρχει).
Ὅμως καὶ τὸ κάθε ἕνα μέρος ἀπὸ τὰ ἀρχικὰ δύο μἐρη τοῦ Ἑνός, θὰ ἀποτελεῖται καὶ αὐτὸ ἀπὸ ΥΠΑΡΞΗ καὶ ΕΝΟΤΗΤΑ —συνεπῶς κατὰ συνεχῆ τρόπο, τὸ κάθε ἕνα νέο προκῦπτον μέρος θὰ ἀποτελεῖται ἀπὸ ἄλλα ΔΥΟ μέρη (ὕπαρξη καὶ ἑνότητα} καὶ ΑΥΤΟ ΘΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ ΕΠ’ΑΠΕΙΡΟΝ.
Συμπέρασμα τὸ ΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΕΙΡΟ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ, δηλ. ΤΟ ΕΝΑ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑΠΛΟ ἄρα τὸ ΕΝ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΑ.
Γράφει τὸ ἀρχαῖο πρωτότυπο ἀπόσπασμα:
<ούσίας φαμὲν μετέχει τὸ ἕν....διὰ τοῦτο ΤΟ ΕΝ ΟΝ ΠΟΛΛΑ ΕΦΑΝΗ =ἀφοῦ τὸ Ἕνα εἴπαμε ὀτι μετέχει στὴν ὕπαρξη ,γι αύτὸ τὸ Ἓνα μᾶς φάνηκε ὅτι εἶναι πολλά>{ 143a}
Δὲν πρόκειται γιὰ ἀντίφαση—ἁπλῶς ὐποστηρίζει ὁ Πλάτων ὅτι τὸ ΕΝ καὶ τὰ ΠΟΛΛΑ (ἄπειρον) εἶναι οἱ "δύο ΑΧΩΡΙΣΤΕΣ πλειρὲς τοῦ ἴδιου νομίσματος" .
ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΞΕΙ ΤΟ ΕΝ ΧΩΡΙΣ ΤΑ ΠΟΛΛΑ (ΑΠΕΙΡΟΝ) καὶ τὰ ΠΟΛΛΑ ΧΩΡΙΣ ΤΟ ΕΝ ἢ μὲ ἄλλα λόγια, ΤΟ ΕΝ ΕΧΕΙ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΦΥΣΗ.
Αὐτὴ λένε πολλοὶ πλατωνιστὲς ὅτι ὐπῆρξε ἠ ΑΓΡΑΦΗ ΜΥΣΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ τοῦ Πλάτωνος ποὺ μοιράστηκε ΠΡΟΦΟΡΙΚΑ, καὶ μόνο ΚΑΤ’ ΙΔΙΑΝ, μὲ τοὺς μαθητές του ἐντὸς τῆς Ἀκαδημίας καὶ ποτέ δέν ἀνέπτυξε διεξοδικὰ καὶ ρητὰ στοὺς Διαλόγους του.
4. ΕΠΙΜΥΘΙΟ.
Ἂν ἀληθεύουν τά παραπἀνω, τότε γιὰ τὸν Πλάτωνα, ἐφόσον τὸ "ΕΝ" ΦΕΡΕΙ ΕΝΤΟΣ ΤΟΥ ΤΑ "ΠΟΛΛΑ" {ὐπὸ μορφήν "ΑΝΤΙΓΡΑΦΩΝ"} αύτὸ σημαίνει ὅτι τὸ Σύμπαν ἀποτελεῖ ΦΡΑΚΤΑΛ , δηλ. ἡ Πραγματικότητα ἔχει ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΔΟΜΗ —ὁπότε εἶναι (τουλάχιστον ἐν μέρει) νοήσιμη.
________
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
—Gaiser, Κ., Plato's enigmatic lecture 'On the Good', στο Phronesis, τόμ. 25, τχ 1, σελ. 5–37, 1980.
—Τοῦ Ἰδίου, Platons ungeschriebene Lehre. Klett-Cotta, Stuttgart 1963)
Κουμάκης, Γεώργιος Χ., 1937- Πολίτευμα και ήθος :η διαλεκτική και τα "άγραφα δόγματα" κατά Πλάτωνα. Αθήνα :'Αμμων, 2019.
Μπίρου Βασιλική, Ἑνότητα καὶ Πολλαπλότητα κατὰ τοὺς ὕστερους πλατωνικοὺς διαλόγους καὶ τὴν ἄγραφη διδασκαλία τοῦ Πλάτωνος, Διδακτορικὴ Διατριβή, ΕΚΠΑ,2021
—Robin, L., La théorie platonicienne des Idées et des Nombres d'après Aristote, étude historique et critique, εκδ. F. Alcan, Paris 1908,
—Stenzel Julius, Studien zur Entwicklung der platonischen Dialektik von Sokrates zu Aristoteles, εκδ. Teubner, Leipzig und Berlin 1931, (πρώτη έκδοση το 1907).
—ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ, Zahl und Gestalt bei Platon und Aristoteles, 2η έκδ., εκδ. Teubner, Leipzig/Berlin 1933, (πρώτη έκδοση 1924)
