Η ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ΕΠΙΡΡΟΗ ΣΤΗΝ ΕΒΡΑΪΚΗ ΕΣΧΑΤΟΛΟΓΙΑ & ΣΤΟ ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟ.
Στὴ σύγχρονη ἱστορικοκριτικὴ ἔρευνα, ἡ Καινὴ Διαθήκη δὲν ἀντιμετωπίζεται ὡς ἕνα δογματικὰ ὁμοιογενὲς σύγγραμμα, ἀλλὰ ὡς μιὰ συλλογὴ κειμένων ποὺ ἀντικατοπτρίζει τὴ θεολογικὴ ἐξέλιξη τοῦ πρώιμου χριστιανισμοῦ. Ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ ἐνδιαφέροντα ζητήματα ποὺ ἀπασχολοῦν τοὺς εἰδικούς ἐπιστήμονες εἶναι ἡ συνύπαρξη δύο ἀντιφατικῶν ἐσχατολογικῶν τάσεων: ἀπὸ τὴ μία πλευρά, ἡ προσδοκία μιᾶς κοσμικῆς, συλλογικῆς Μελλοντικῆς Κρίσεως κατὰ τὴ Δευτέρα Παρουσία καὶ, ἀπὸ τὴν ἄλλη, ἡ εἰκόνα μιᾶς ἄμεσης μεταθανάτιας ἀνταμοιβῆς ἢ τιμωρίας, ὅπως αὐτὴ ἐμφανίζεται στὴν παραβολὴ τοῦ Πλουσίου καὶ τοῦ Λαζάρου ἢ στὴν ὑπόσχεση τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν Καλὸ Ληστή («σήμερον μετ᾿ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ»).
1. Οἱ Ἰουδαϊκὲς Ἐσχατολογικὲς ἀντιλήψεις κατὰ τὴν Περίοδο τοῦ Δεύτερου Ναοῦ.
Γιὰ νὰ κατανοήσουμε πῶς προέκυψαν αὐτὲς οἱ ἀναφορές, οἱ ἱστορικοὶ ἐξετάζουν τὴν ἐξέλιξη τῶν ἰουδαϊκῶν ἀντιλήψεων γιὰ τὸν θάνατο. Στὰ ἀρχαιότερα στρώματα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης, ἡ κοινὴ μοῖρα ὅλων τῶν ἀνθρώπων ἦταν ὁ Σεόλ (Άδης), ἕνας σκιώδης, ὑπόγειος τόπος ὅπου οἱ νεκροὶ στεροῦνταν συνειδητῆς ζωῆς καὶ ἐπικοινωνίας μὲ τὸν Θεό. Σὲ αὐτὸ τὸ στάδιο, δὲν ὑπῆρχε ἡ ἰδέα τῆς προσωπικῆς κρίσεως ἀμέσως μετὰ τὸν θάνατο, διότι μετὰ θἀνατον ὅλοι καὶ ὅλα ΕΞΙΣΩΝΟΝΤΑΝ.
Ὡστόσο, κατὰ τοὺς ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟΥΣ χρόνους (2ος αἰ. π.Χ. – 1ος αἰ. μ.Χ.), ἡ ἰουδαϊκὴ γραμματεία (ὅπως τὰ κείμενα Α' Ἐνὼχ καὶ Δ' Μακκαβαίων) ἐπηρεάζεται βαθύτατα ἀπὸ τὴν ΕΛΛΗΝΙΚΗ φιλοσοφία καὶ εἰδικότερα ἀπὸ τὴν ΠΛΑΤΩΝΙΚΗ ἀντίληψη γιὰ τὴν ἀθανασία τῆς ψυχῆς. Ἀποτέλεσμα αὐτῆς τῆς συνάντησης ἦταν ἡ δημιουργία μιᾶς νέας λαϊκῆς εὐσέβειας: ὁ Ἅδης «χαρτογραφεῖται» ξανά καὶ χωρίζεται σὲ τμήματα, κατ’ἀναλογίαν τοῦ ΠΛΑΤΩΝΙΚΟΥ "ΦΑΙΔΩΝΟΣ". Οἱ δίκαιοι μεταφέρονται ἀμέσως μετὰ τὴν τελευταία τους πνοὴ σὲ ἕναν τόπο ἀνάπαυσης (τὸν «Κόλπο τοῦ Ἀβραάμ» ἢ τὸν «Παράδεισο»), ἐνῶ οἱ ἄδικοι ὁδηγοῦνται σὲ τόπο βασάνων.
Ὅταν ὁ Ἰησούς χρησιμοποιεῖ αὐτὲς τῆς εἰκόνες, οἱ εἰδικοὶ ἐξηγοῦν ὅτι δεν εἰσάγει ἕνα νέο ἐσχατολογικὸ δόγμα, ἀλλὰ δανείζεται τὸ οἰκεῖο πολιτισμικό καὶ θρησκευτικὸ πλαίσιο τῶν ἀκροατῶν του γιὰ νὰ μεταδώσει ἕνα ἄμεσο ἠθικὸ μήνυμα.
2. Ἡ ἰδιαίτερη ἐσχατολογία τοῦ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγελίου.
Μιὰ ἄλλη βασικὴ διαπίστωση τῆς κριτικῆς τῶν πηγῶν εἶναι ὅτι τὰ ἐδάφια ποὺ παρουσιάζουν αὐτὴν τὴν ΑΜΕΣΗ μεταθανάτια δικαίωση ἐντοπίζονται σχεδὸν ἀποκλειστικά στὸ Κατὰ Λουκᾶν Εὐαγγέλιο.
Ὁ Λουκᾶς γράφει σὲ μιὰ ἐποχὴ ὅπου ἡ πρώτη χριστιανικὴ γενιά, ποὺ περίμενε τὸ ἄμεσο τέλος τοῦ κόσμου, ἀρχίζει νὰ σβήνει. Παράλληλα, ἀπευθύνεται σὲ ἕνα ἐθνικὸ (ἑλληνόφωνο) κοινό. Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, ὁ Λουκᾶς ἐπιλέγει νὰ τονίσει ὅτι ἡ σωτηρία δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ μακρινὴ ὑπόσχεση τοῦ μέλλοντος, ἀλλὰ μιὰ ὑπαρξιακὴ πραγματικότητα τοῦ παρόντος.
Στὸ θεολογικὸ οἰκοδόμημα τοῦ Λουκᾶ, ἡ κοινωνικὴ ἀνατροπὴ (ἡ δικαίωση τοῦ φτωχοῦ Λαζάρου ἔναντι τοῦ ἄσπλαχνου πλουσίου) καὶ ἡ θεία χάρη (ἡ ἄμεση συγχώρεση τοῦ μετανοημένου ληστῆ) εἶναι γεγονότα ποὺ εἰσβάλλουν δυναμικὰ στὸ «τώρα» τῆς ἀνθρώπινης ἱστορίας.
Συμπέρασμα
Ἡ ἐπιστημονικὴ ἑρμηνεία καταδεικνύει ὅτι ἡ Καινὴ Διαθήκη δὲν παρουσιάζει μιὰ μονολίθικη ἐσχατολογία. Ἡ συνύπαρξη τῆς μελλοντικῆς κρίσεως μὲ τὴν ἄμεση μεταθανάτια δικαίωση ἀποτελεῖ τὸ προϊόν μιᾶς γόνιμης μεταβατικῆς περιόδου, ὅπου ἡ παραδοσιακὴ βιβλικὴ προσδοκία γιὰ τὴν τελικὴ ἀνάσταση τῶν σωμάτων συναντήθηκε καὶ συμπορεύτηκε μὲ τὴν ἑλληνιστικὴ ἀντίληψη γιὰ τὴν ἄμεση τύχη τῆς ψυχῆς, μετὰ θἀνατον.
