ΜΑΚΒΕΘ (Σαὶξπηρ): ΟΙ ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΔΕΝ ΣΟΥ ΕΙΠΑΝ ΝΑ ΣΚΟΤΩΣΕΙΣ...
Ὁ Μάκβεθ (Macbeth) τοῦ Οὐίλλιαμ Σαίξπηρ εἶναι μία ἀπὸ τὶς πιὸ διάσημες τραγωδίες τῆς παγκόσμιας λογοτεχνίας, ἡ ὁποία ἐξερευνᾶ τὴν τυφλὴ φιλοδοξία, τὴν ἐξουσία καὶ τὶς τύψεις.
Ἡ ἀρχὴ καὶ οἱ προφητεῖες
Ὁ Μάκβεθ, ἕνας γενναῖος Σκωτσέζος στρατηγός, ἐπιστρέφει νικητὴς ἀπὸ μία μάχη μαζὶ μὲ τὸν φίλο του, τὸν Μπάνκο. Στὸν δρόμο συναντοῦν τρεῖς μάγισσες, οἱ ὁποῖες προφητεύουν ὅτι ὁ Μάκβεθ θὰ γίνει ἄρχοντας τοῦ Κώντορ καὶ ἀργότερα Βασιλιᾶς τῆς Σκωτίας, ἐνῶ οἱ ἀπόγονοι τοῦ Μπάνκο θὰ γίνουν βασιλιάδες. Ὅταν ἡ πρώτη προφητεία βγαίνει ἀληθινὴ σχεδὸν ἀμέσως, ἡ φιλοδοξία ξυπνᾶ μέσα στὸν Μάκβεθ.
Ὁ Μάκβεθ, ἕνας γενναῖος Σκωτσέζος στρατηγός, ἐπιστρέφει νικητὴς ἀπὸ μία μάχη μαζὶ μὲ τὸν φίλο του, τὸν Μπάνκο. Στὸν δρόμο συναντοῦν τρεῖς μάγισσες, οἱ ὁποῖες προφητεύουν ὅτι ὁ Μάκβεθ θὰ γίνει ἄρχοντας τοῦ Κώντορ καὶ ἀργότερα Βασιλιᾶς τῆς Σκωτίας, ἐνῶ οἱ ἀπόγονοι τοῦ Μπάνκο θὰ γίνουν βασιλιάδες. Ὅταν ἡ πρώτη προφητεία βγαίνει ἀληθινὴ σχεδὸν ἀμέσως, ἡ φιλοδοξία ξυπνᾶ μέσα στὸν Μάκβεθ.
Ἡ δολοφονία τοῦ βασιλιᾶ
Ἐνθαρρυμένος ἀπὸ τὴ φιλόδοξη σύζυγό του, τὴ Λαίδη Μάκβεθ, ὁ στρατηγὸς ἀποφασίζει νὰ ἐπιταχύνει τὴ μοῖρα του. Ὅταν ὁ καλόκαρδος βασιλιᾶς Ντάνκαν ἐπισκέπτεται τὸ κάστρο τους, ὁ Μάκβεθ τὸν δολοφονεῖ στὸν ὕπνο του καὶ ρίχνει τὶς εὐθῦνες στοὺς φρουρούς. Οἱ γιοὶ τοῦ βασιλιᾶ δραπετεύουν φοβούμενοι γιὰ τὴ ζωή τους, καὶ ὁ Μάκβεθ στέφεται βασιλιᾶς.
Ἐνθαρρυμένος ἀπὸ τὴ φιλόδοξη σύζυγό του, τὴ Λαίδη Μάκβεθ, ὁ στρατηγὸς ἀποφασίζει νὰ ἐπιταχύνει τὴ μοῖρα του. Ὅταν ὁ καλόκαρδος βασιλιᾶς Ντάνκαν ἐπισκέπτεται τὸ κάστρο τους, ὁ Μάκβεθ τὸν δολοφονεῖ στὸν ὕπνο του καὶ ρίχνει τὶς εὐθῦνες στοὺς φρουρούς. Οἱ γιοὶ τοῦ βασιλιᾶ δραπετεύουν φοβούμενοι γιὰ τὴ ζωή τους, καὶ ὁ Μάκβεθ στέφεται βασιλιᾶς.
Ἡ κάθοδος στὴν τρέλα καὶ τὰ ἐγκλήματα
Ἡ ἐξουσία ὅμως δὲν φέρνει εἰρήνη, ἀλλὰ παράνοια. Φοβούμενος τὴν προφητεία γιὰ τοὺς ἀπογόνους τοῦ Μπάνκο, ὁ Μάκβεθ στέλνει δολοφόνους καὶ σκοτώνουν τὸν πρώην φίλο του, ἂν καὶ ὁ γιός του, ὁ Φλήανς, καταφέρνει νὰ ξεφύγει. Σὲ ἕνα ἐπίσημο δεῖπνο, ὁ Μάκβεθ βλέπει τὸ φάντασμα τοῦ Μπάνκο καὶ χάνει τὸν ἔλεγχο μπροστὰ στοὺς καλεσμένους του.
Ἡ ἐξουσία ὅμως δὲν φέρνει εἰρήνη, ἀλλὰ παράνοια. Φοβούμενος τὴν προφητεία γιὰ τοὺς ἀπογόνους τοῦ Μπάνκο, ὁ Μάκβεθ στέλνει δολοφόνους καὶ σκοτώνουν τὸν πρώην φίλο του, ἂν καὶ ὁ γιός του, ὁ Φλήανς, καταφέρνει νὰ ξεφύγει. Σὲ ἕνα ἐπίσημο δεῖπνο, ὁ Μάκβεθ βλέπει τὸ φάντασμα τοῦ Μπάνκο καὶ χάνει τὸν ἔλεγχο μπροστὰ στοὺς καλεσμένους του.
Οἱ νέες προφητεῖες καὶ ἡ πτώση
Ἀπελπισμένος, ἐπισκέπτεται ξανὰ τὶς μάγισσες. Ἐκεῖνες τοῦ δίνουν τρεῖς νέες προειδοποιήσεις:
Ἀπελπισμένος, ἐπισκέπτεται ξανὰ τὶς μάγισσες. Ἐκεῖνες τοῦ δίνουν τρεῖς νέες προειδοποιήσεις:
- Νὰ προσέχει τὸν εὐγενῆ Μακντάφ.
- Κανεὶς ἄντρας γεννημένος ἀπὸ γυναῖκα δὲν μπορεῖ νὰ τὸν βλάψει.
- Θὰ παραμείνει ἀνίκητος μέχρι τὸ δάσος τοῦ Μπίρναμ νὰ κινηθεῖ πρὸς τὸ κάστρο του.
Νιώθοντας ἄτρωτος, ὁ Μάκβεθ διατάζει τὴ σφαγὴ τῆς οἰκογένειας τοῦ Μακντάφ. Στὸ μεταξύ, ἡ Λαίδη Μάκβεθ καταρρέει ἀπὸ τὶς τύψεις, ὑπνοβατεῖ προσπαθῶντας νὰ πλύνει τὸ φανταστικὸ αἷμα ἀπὸ τὰ χέρια της καὶ τελικὰ αὐτοκτονεῖ.
Τὸ τέλος
Ὁ Μακντάφ, μαζὶ μὲ τὸν Μάλκολμ (τὸν γιὸ τοῦ δολοφονημένου βασιλιᾶ), συγκεντρώνουν στρατὸ γιὰ νὰ ἀνατρέψουν τὸν τύραννο. Οἱ στρατιῶτες κόβουν κλαδιὰ ἀπὸ τὸ δάσος τοῦ Μπίρναμ γιὰ νὰ καμουφλαριστοῦν καθὼς προχωροῦν, ἐκπληρώνοντας ἔτσι τὴν προφητεία. Στὴν τελικὴ μονομαχία, ὁ Μακντάφ ἀποκαλύπτει ὅτι δὲν γεννήθηκε φυσιολογικά, ἀλλὰ βγῆκε πρόωρα ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας του (μὲ καισαρικὴ τομή), σκοτώνει τὸν Μάκβεθ καὶ ἀποκαθιστᾶ τὴ νόμιμη βασιλεία στὴ Σκωτία.
Ὁ Μακντάφ, μαζὶ μὲ τὸν Μάλκολμ (τὸν γιὸ τοῦ δολοφονημένου βασιλιᾶ), συγκεντρώνουν στρατὸ γιὰ νὰ ἀνατρέψουν τὸν τύραννο. Οἱ στρατιῶτες κόβουν κλαδιὰ ἀπὸ τὸ δάσος τοῦ Μπίρναμ γιὰ νὰ καμουφλαριστοῦν καθὼς προχωροῦν, ἐκπληρώνοντας ἔτσι τὴν προφητεία. Στὴν τελικὴ μονομαχία, ὁ Μακντάφ ἀποκαλύπτει ὅτι δὲν γεννήθηκε φυσιολογικά, ἀλλὰ βγῆκε πρόωρα ἀπὸ τὴν κοιλιὰ τῆς μητέρας του (μὲ καισαρικὴ τομή), σκοτώνει τὸν Μάκβεθ καὶ ἀποκαθιστᾶ τὴ νόμιμη βασιλεία στὴ Σκωτία.
Τὸ νόημα τοῦ «Μάκβεθ» τοῦ Οὐίλλιαμ Σαίξπηρ
Ὁ Μάκβεθ εἶναι μία ἀπὸ τὶς πιὸ σκοτεινὲς καὶ βαθυστόχαστες τραγῳδίες τοῦ Οὐίλλιαμ Σαίξπηρ, μὲ κεντρικὸ ἄξονα τὴν ἀνεξέλεγκτη φιλοδοξία καὶ τὴν καταστροφικὴ δύναμη τῆς ἐξουσίας. Ὁ ἥρωας, ἕνας γενναῖος καὶ πιστὸς στρατηγός, διαφθείρεται ὅταν ἡ συνάντησή του μὲ τὶς τρεῖς μάγισσες ξυπνᾶ μέσα του τὴν ἐπιθυμία γιὰ τὸν θρόνο.
Μέσα ἀπὸ τὶς μάγισσες καὶ τὶς προφητεῖες τους, ὁ Σαίξπηρ δὲν θέλει νὰ δείξει ὅτι ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἕρμαιο τῆς μοίρας ἢ τοῦ ὑπερφυσικοῦ. Ἀντίθετα, οἱ μάγισσες λειτουργοῦν ὡς καθρέφτης τῶν κρυφῶν, σκοτεινῶν ἐπιθυμιῶν ποὺ ἤδη ὑπάρχουν στὴν ψυχὴ τοῦ Μάκβεθ. Τὰ λόγια τους εἶναι σκόπιμα διφορούμενα («Τὸ ὡραῖο εἶναι ἄσχημο καὶ τὸ ἄσχημο ὡραῖο») καὶ ἀποτελοῦν ἕναν πειρασμό: δίνουν τὴν ὑπόσχεση τῆς δόξας, ἀλλὰ δὲν τὸν ἀναγκάζουν νὰ σκοτώσει.
Αὐτὸ ἀποδεικνύεται περίτρανα ἀπὸ τὴν ἀντίδραση τοῦ Μπάνκο, ὁ ὁποῖος ἀκούει κι ἐκεῖνος τὴ δική του προφητεία ὅτι οἱ ἀπόγονοί του θὰ βασιλέψουν. Ἐνῶ ὅμως ὁ Μπάνκο ἀντιμετωπίζει τὰ λόγια τῶν μαγισσῶν μὲ σύνεση, σκεπτικισμὸ καὶ ἠθικὴ ἀκεραιότητα, χωρὶς νὰ ἐνδώσει στὸ κακό, ὁ Μάκβεθ ἐπιλέγει τὸν δρόμο τοῦ φόνου. Ἔτσι, ὁ Μπάνκο λειτουργεῖ ὡς ἠθικὸ ἀντίβαρο, ἀποδεικνύοντας ὅτι ἡ πτώση τοῦ Μάκβεθ ὀφείλεται ἀποκλειστικὰ στὴ δική του ἐλεύθερη βούληση.
Στὸ ἔργο ἀναδεικνύεται ἔντονα ἡ ἠθικὴ ἀλλοτρίωση ποὺ φέρνει τὸ ἔγκλημα. Ὁ φόνος τοῦ βασιλιᾶ Ντάνκαν —καθὼς καὶ τοῦ ἴδιου τοῦ Μπάνκο ἀργότερα— δὲν χαρίζει στὸν Μάκβεθ τὴν εὐτυχία, ἀλλὰ τὸν βυθίζει στὸν φόβο, τὴν παράνοια καὶ τὴν ἀπομόνωση. Ἡ ἴδια ἡ Λαίδη Μάκβεθ, ἡ ὁποία ἀρχικὰ ὠθεῖ τὸν σύζυγό της στὴ δολοφονία, καταρρέει ψυχικὰ κάτω ἀπὸ τὸ βάρος τῶν τύψεων, ἀποδεικνύοντας ὅτι ἡ συνείδηση δὲν μπορεῖ νὰ φιμωθεῖ.
Τελικά, ὁ Μάκβεθ ἀποτελεῖ μία διαχρονικὴ προειδοποίηση: ὅταν ἡ δίψα γιὰ ἐξουσία παραμερίζει τὴν ἠθικὴ καὶ τὴν ἀνθρωπιά, ὁ ἄνθρωπος ἐξαπατᾶται ἀπὸ τὶς ἴδιες του τὶς φιλοδοξίες, χάνει τὴν ψυχή του καὶ ὁδηγεῖται ἀναπόφευκτα στὴν αὐτοκαταστροφή.
ΟΙ ΜΑΓΙΣΣΕΣ ΕΙΧΑΝ ΠΑΝΤΑ ΔΙΚΙΟ —ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΠΑΝ ΣΤΟΝ ΜΑΚΒΕΘ ΝΑ ΣΚΟΤΩΣΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΑΛΗΘΕΥΤΕΙ Η ΠΡΟΦΗΤΕΙΑ ΠΟΥ ΞΥΠΝΗΣΕ ΤΗ ΦΙΛΟΔΟΞΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΕΞΟΥΣΙΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΤΟΥ ΑΝΗΚΕ...
