ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ: Ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων {=ὁ χαρακτήρας τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ μοῖρα του}
Κατὰ τὸν Ἡράκλειτο, οἱ ἀξίες, οἱ συνήθειες καὶ οἱ ἐπιλογὲς ποὺ διαμορφώνουν τὸν χαρακτῆρα μας ἐπηρεάζουν τὴν πορεία τῆς ζωῆς μας, ὥστε παρ᾿ ὅλο ποὺ δὲν μποροῦμε νὰ ἐλέγξουμε ὅσα μᾶς συμβαίνουν, μποροῦμε νὰ ἐπιλέξουμε ΠΩΣ θὰ τὰ ἀντιμετωπίσουμε καὶ, μὲ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὸ ἦθος μας, νὰ διαμορφώσουμε τό "πεπρωμένο" μας.
Παρόμοια ὑποστηρίζει καὶ στὰ «Ἠθικὰ Νικομάχεια» καὶ ὁ Ἀριστοτέλης. Ἐκεῖ ὁ Μακεδόνας σοφὸς γράφει ὅτι ὁ χαρακτήρας τοῦ ἀνθρώπου δὲν εἶναι κάτι προκαθορισμένο, ἀλλὰ διαμορφώνεται μὲ τὴ συνήθεια {=ἔθος}. Ἐπαναλαμβάνοντας συνεχῶς ὁρισμένες πράξεις, λέει ὁ Ἀριστοτέλης, ἀποκτοῦμε σταδιακὰ ἕνα μόνιμο χαρακτηριστικό, μιὰ «ἕξιν», δηλαδὴ μιὰ σταθερὴ διάθεση νὰ ἐνεργοῦμε μὲ συγκεκριμένο τρόπο (στὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά, <<ἕξις>> σημαίνει κατοχή).
Ἔτσι, «δίκαιοι γινόμεθα πράττοντες τὰ δίκαια»· μὲ τὸ νὰ κάνουμε δηλαδὴ δίκαιες πράξεις, γινόμαστε δίκαιοι, ἐνῶ μὲ τὴν ἐπανάληψη καλῶν πράξεων καλλιεργοῦμε γενικὰ τὶς ἀρετές μας. Ἡ ἠθικὴ ἀρετὴ λοιπὸν ἀποκτᾶται μὲ τὴν πράξη καὶ τὴν ἄσκηση, ὅπως ἀκριβῶς μιὰ δεξιότητα καλλιεργεῖται μὲ τὴν ἐξάσκηση.
Συνεπῶς γιὰ τὸν ΗΡΑΚΛΕΙΤΟ καὶ τὸν ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ὀ χαρακτήρας τοῦ ἀνθρὠπου πλάθεται ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν ἄνθρωπο & γιὰ σύμπασα τὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ σκέψη , τὸ ΚΑΤΑ ΛΟΓΟΝ ζεῖν εἶναι ὁ ὁρισμὸς τῆς ΗΘΙΚΗΣ.
Ὡστόσο, σήμερα μετὰ τὶς ἀνακαλύψεις τῆς Ψυχολογίας τοῦ ΑΣΥΝΕΙΔΗΤΟΥ (Freud, Jung κλπ) ἔχουμε χάσει τὴν αίσιοδοξία τῶν Ἀρχαίων καὶ τὴν ΑΦΕΛΗ τους πίστη στὴν δύναμη τοῦ ΟΡΘΟΥ ΛΟΓΟΥ, γιατὶ συχνότατα ἒχουμε διαπιστώσει ὅτι Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ—ἢ μᾶλλον , τὸ μεγαλὐτερο θαῦμα στὴ ζωὴ εἶναι νὰ ἀλλάξει ὁ χαρακτήρας τοῦ ἀνθρώπου...
Δυστυχῶς.
